بازار آریا - دنیایاقتصاد: حدود یک دهه پیش، جنگ سوریه به ایجاد یک شراکت غیرمنتظره در خاورمیانه بین ترکیه و روسیه کمک کرد. این همکاری اکنون در حال فروپاشی است. در عوض، ترکیه به اوکراین کمک میکند تا در بخشی از جهان که ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، قبلا از نفوذ قابلتوجهی برخوردار بود، جای پایی برای خود ایجاد کند. «گونول تول»، تحلیلگر ارشد موسسه خاورمیانه، در یادداشتی یکشنبه ۱۷ خرداد در نیویورکتایمز نوشت، همکاری و شراکت بین پوتین و اردوغان، همیشه مبهم بوده است و برای مدتی به نظر میرسید که جنگ سوریه ممکن است آنها را به رویارویی مستقیم بکشاند. آنکارا از شورشیانی که سعی در سرنگونی بشار اسد داشتند حمایت میکرد، درحالیکه مسکو برای سرپا نگهداشتن اسد مداخله میکرد. بااینحال، در نهایت، هر دو با یکدیگر کنار آمدند.
برای مثال، وقتی ترکیه در سال ۲۰۱۶ حملهای را به شمال سوریه آغاز کرد، تنها به این دلیل توانست این کار را انجام دهد که روسیه که در آن زمان حریم هوایی سوریه را کنترل میکرد، به ترکیه اجازه داد. ترکیه نیز به نوبه خود محدودیتهایی را برای کمک به شورشیان اعمال کرد. چنین ترتیباتی نشاندهنده درک وسیعتری بین این دو بود: هر یک حضور دیگری را در این کشور تحمل و تقویت میکرد که البته به نفع هر دو بود. برای پوتین، این مزیت، رضایت ترکیه از اعمال قدرت روسیه در سوریه و سایر نقاط خاورمیانه و شکافهایی بود که همکاری آنها در اتحادهای غربی ایجاد کرده بود. اردوغان در زمانی که روابطش با ناتو متشنج بود، از یک متحد منطقهای بهرهمند شد. در سالهای اولیه، اردوغان شریکی کوچک بود، اما جنگ در اوکراین موازنه را تغییر داد.
پوتین که توسط غرب منزوی شده بود، به طور فزایندهای به رئیسجمهور ترکیه که از پیوستن به تحریمهای غرب خودداری میکرد، تکیه کرد. ترکیه به مرکزی برای تجارت، سرمایهگذاری و جریان انرژی روسیه تبدیل شد و آنکارا خود را در موقعیتی دید که دارای اهرم فشار بیشتری بر مسکو است. نقطه عطف واقعی در این همکاری زمانی رخ داد که اسد در اواخر سال ۲۰۲۴ برکنار شد و روسیه که در اوکراین گرفتار شده بود، به کمک او نیامد. در عوض، مسکو بهسرعت برای ایجاد روابط با احمد الشرع، رهبر سوریه، اقدام کرد و همچنان به تامین نفت این کشور ادامه داد. روسیه در موقعیت مذاکره با دولتی قرار گرفت که کارکنان و نیروهایش افرادی بودند که سالها به شکلی بیوقفه آنها را بمباران کرده بود. ترکیه که از شورشیان حمایت میکرد، مسلط شد و دست برتر یافت.
برای ترکیه، این یک «لحظه سرنوشتساز» است؛ فرصتی برای تغییر جایگاه خود بهعنوان متحد محوری ناتو، تنظیم دوباره روابط با روسیه و کمک به اوکراین برای ایجاد روابط جدید در خاورمیانه. در ماه آوریل، ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، با هواپیمای دولتی ترکیه، اولین سفر خود را به سوریه برای مذاکره با الشرع و وزیر امور خارجه ترکیه انجام داد، جایی که آنها در مورد همکاری نظامی و انرژی بحث کردند. ترکیه درگیر بازسازی ارتش سوریه و تبدیل آن به یک نیروی مدرن است که میتواند فراتر از نفوذ چند دههای به سبک شوروی عمل کند. برای اوکراین، این فرصتی است تا تخصص خود در تولید نظامی و جنگ پهپادی را که در طول چند سال جنگ با روسیه شکل گرفته است، به اشتراک بگذارد و درعینحال با کشوری که زمانی در مدار مسکو بود، رابطه برقرار کند. اوکراین پیشازاین و به دنبال جنگ اخیر در منطقه، به دنبال ایجاد روابط نظامی نزدیکتر با کشورهای خلیجفارس بود. زلنسکی بهسرعت تجربه اوکراین در دفاع پهپادی را به قطر، عربستان و امارات صادر کرد. ترکیه که از روابط نظامی مستحکمی با کشورهای حوزه خلیجفارس برخوردار است، نقش روبهرشد اوکراین را مکمل مناسبات خود با آنکارا میداند؛ امری که به این کشور اجازه میدهد سبد پیشنهادی خود را گسترش دهد.
در مقابل، برای روسیه که سالها صرف توسعه پیوندهای اقتصادی و امنیتی نزدیکتر با پادشاهیهای خلیجفارس کرده، این دگرگونی یک ناکامی دیگر به شمار میرود. اوکراین بهشدت به متحدان و جریانهای درآمدی نیاز دارد و ورودش به خاورمیانه نقش این کشور را بهعنوان یک تامینکننده امنیت تثبیت خواهد کرد. اینکه اردوغان در حال کمک به باز کردن درها به روی اوکراین است، بهشدت بر توانایی روبهکاهش پوتین در صحنه قدرت جهانی و میزان تغییر در این رابطه تاکید میکند. واضح است که آنکارا دیگر بین مسکو و ناتو تعادل برقرار نمیکند و در حال تغییر میدان به ضرر پوتین است. افول روسیه به ترکیه (پس از یک دهه تمکین از مسکو) آزادی عمل برای دنبالکردن منافع خود را داده است. اوکراین ذینفع این وضعیت است.