بازار آریا - دنیای اقتصاد - عباس بیات : تحولات ژئوپلیتیک اخیر و جنگ تحمیلی علیه کشورمان، اگرچه موجب افزایش قابلتوجه ریسک سیستماتیک در بازار سرمایه شد و به تعطیلی کمسابقه ۸۳ روزه (۵۱ روز کاری) بورس تهران انجامید، اما همزمان زمینه بازتعریف اولویتهای سرمایهگذاران و بازنگری در ارزشگذاری صنایع مختلف را نیز فراهم کرد. در چنین شرایطی، بخشی از نقدینگی بازار به سمت صنایعی هدایت شد که از منظر پایداری عملیات، وابستگی محدود به متغیرهای خارجی و اتکای بیشتر به تقاضای داخلی، از آسیبپذیری کمتری در برابر شوکهای سیاسی و امنیتی برخوردار بودند.
در این میان، صنعت زراعت یکی از گروههایی بود که بیش از گذشته مورد توجه فعالان بازار قرار گرفت. افزایش تقاضا برای سهام این صنعت در ماههای اخیر به حدی بود که شاخص گروه توانست از سقف تاریخی خود عبور کند و به یکی از صنایع پیشرو بازار تبدیل شود. بررسیها نشان میدهد این صنعت هزار و ۷۰۰میلیارد تومان از روز بازگشایی بازار سهام، جذب سرمایه داشته است.
همزمان، صنعت محصولات غذایی نیز به واسطه ماهیت تدافعی، اتکای بالای درآمدها به بازار داخلی و وابستگی محدود به زنجیرههای تامین خارجی، مورد اقبال سرمایهگذاران قرار گرفت. منحنی شاخص این صنعت نیز جزو اولین صنایعی بود که در روزهای نخست پس از بازگشایی توانست با موفقیت قله تاریخی خود را پشت سر گذاشته و سطوح جدید به ثبت رساند. تجربه ماههای اخیر نشان میدهد که در دورههای افزایش نااطمینانی، صنایع مرتبط با تامین کالاهای اساسی و مصرفی میتوانند از منظر حفظ جریان درآمدی و ثبات عملیاتی، جایگاه ویژهای در سبد سرمایهگذاران پیدا کنند. بر همین اساس، در این گزارش به بررسی بزرگترین و اثرگذارترین زیرگروه صنعت غذایی، یعنی تولیدکنندگان شیرینی و شکلات، پرداخته شده است. اتکای بالای این شرکتها به مواد اولیه داخلی، ویژگیهای تقاضای مصرفی محصولات خصوصا پس از ارائه طرح کالابرگ، از جمله محورهای اصلی این بررسی خواهد بود.
تولید گروه انواع شیرینی در مسیر احیا
بررسی روند تولید در گروه شیرینی و شکلات بازار سهام نشان میدهد این صنعت طی سالهای اخیر با وجود نوسانات اقتصادی و تغییرات الگوی مصرف، همچنان مسیر رشد خود را حفظ کرده است. دادههای تاریخی حاکی از آن است که تولیدکنندگان این گروه در بازه ۱۵ساله به طور متوسط سالانه ۱۷۲ هزار و ۳۲۳ تن محصول تولید کردهاند و متوسط نرخ رشد تولید نیز به حدود ۲ درصد رسیده است. در سال ۱۴۰۴ مجموع تولیدات صنعت شیرینی به ۱۹۳ هزار و ۳۴۵ تن رسید که نسبت به سال قبل رشد یک درصدی را نشان میدهد. هرچند این نرخ رشد در مقایسه با برخی دورههای گذشته چندان چشمگیر نیست، اما تداوم افزایش تولید در شرایطی که بسیاری از صنایع مصرفی با محدودیتهای تقاضا و افزایش هزینههای تولید مواجه بودهاند، از حفظ پایداری فعالیت در این صنعت حکایت دارد.
نگاهی به عملکرد تاریخی این گروه نشان میدهد سال ۱۳۹۶ نقطه عطف تولید در صنعت شیرینی بوده است. در آن سال حجم تولیدات با رشد ۱۳ درصدی همراه شد که همچنان بالاترین نرخ رشد سالانه تولید در میاندورههای مورد بررسی محسوب میشود.
نشانههای بهبود در ماههای اخیر نیز بیش از گذشته نمایان شده است. تولیدکنندگان شیرینی در زمستان ۱۴۰۴ موفق به تولید ۵۱ هزار و ۶۰۳ تن محصول شدند که نسبت به زمستان سال قبل رشد ۱۲درصدی را ثبت کرده است. این رشد فصلی میتواند بیانگر افزایش سطح فعالیت شرکتها و تقویت تقاضا در بازار محصولات مصرفی باشد.
روند صعودی تولید در ابتدای سال جاری نیز ادامه پیدا کرده است. در فروردینماه حجم تولیدات صنعت با رشد ۱۸ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل به ۱۱ هزار و ۲۴ تن رسید. در ادامه نیز طی اردیبهشت مجموع تولیدات صنعت به ۱۸هزار و ۴۱۳ تن رسید که نسبت به اردیبهشت سال گذشته ۷ درصد افزایش داشته است. در میان شرکتهای فعال این صنعت، بیشترین جهش تولید در اردیبهشتماه به دو نماد غمینو و غگز اختصاص داشت. غمینو موفق شد حجم تولید خود را نسبت به مدت مشابه سال قبل ۷۴ درصد افزایش دهد و غگز نیز با ثبت رشد ۱۵۵ درصدی، عنوان یکی از برترین عملکردهای تولیدی صنعت را به نام خود ثبت کرد. تداوم چنین روندی میتواند جایگاه این شرکتها را در میان تولیدکنندگان برتر گروه بیش از پیش تقویت کند.
تقاضا جلوتر از تولید حرکت کرد
هرچند عملکرد صنعت شیرینی در بخش تولید طی سال ۱۴۰۴ چندان درخشان نبود و رشد تولید به یک درصد محدود شد، اما در سمت فروش شرایط متفاوت رقم خورد. دادهها نشان میدهد شرکتهای این صنعت توانستهاند محصولات خود را با سرعت بیشتری روانه بازار کنند.
بررسی روند بلندمدت فروش صنعت شیرینی نشان میدهد متوسط رشد سالانه تناژ فروش طی ۱۵ سال گذشته حدود ۲ درصد بوده است. با این حال عملکرد سال ۱۴۰۴ فراتر از میانگین تاریخی قرار گرفت و مجموع فروش شرکتهای بورسی این گروه به ۱۹۷ هزار و ۹۱ تن رسید که نسبت به سال قبل رشد ۵ درصدی را نشان میدهد. پیشی گرفتن رشد فروش از رشد تولید را میتوان نشانهای از افزایش سرعت گردش محصولات و تخلیه بخشی از موجودی انبار شرکتها ارزیابی کرد.
در میان سالهای مورد بررسی، سال ۱۳۹۶ همچنان رکورددار رشد فروش صنعت به شمار میرود. در آن سال تناژ فروش انواع شیرینی با افزایش ۱۲ درصدی همراه شد و بالاترین نرخ رشد سالانه را به ثبت رساند. روند فروش در مقیاس فصلی نیز تصویر مثبتی از وضعیت صنعت ارائه میدهد. مجموع فروش شرکتهای این گروه در زمستان ۱۴۰۴ به ۵۱ هزار و ۶۶۹ تن رسید که نسبت به فصل مشابه سال قبل ۱۶ درصد افزایش داشته است. رشد فروش زمستانی که از رشد تولید در همین بازه زمانی نیز فراتر رفته، از پویایی بیشتر سمت تقاضا در ماههای پایانی سال حکایت دارد.
در نخستین ماه سال جاری نیز فروش صنعت همگام با رشد تولید مسیر صعودی را دنبال کرد. مجموع فروش شرکتهای شیرینیساز در فروردین به ۱۱ هزار و ۲۱۷ تن رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد ۲۵درصدی را نشان میدهد. به نظر میرسد اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی و افزایش قدرت خرید بخشی از خانوارها در این مقطع زمانی، نقش موثری در تقویت فروش شرکتهای این گروه داشته است. با این حال در اردیبهشتماه از شتاب رشد تقاضا کاسته شد. طی این ماه مجموع فروش صنعت به ۱۸ هزار و ۶۳۰ تن رسید که تنها یک درصد بیشتر از اردیبهشت سال گذشته بود. این موضوع نشان میدهد جهش فروش فروردین لزوما به همان شدت در ماه بعد تداوم پیدا نکرده و صنعت پس از یک شروع پرقدرت، وارد فاز متعادلتری شده است. در میان نمادهای صنعت، «غمینو» بهترین عملکرد فروش اردیبهشتماه را به ثبت رساند. مقدار فروش این شرکت با رشد ۷۹ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل به یک هزار و ۶۵۹ تن رسید. ثبت همزمان رشد قابلتوجه در تولید و فروش، از افزایش سطح فعالیت عملیاتی این شرکت حکایت دارد. موضوعی که میتواند جایگاه غمینو را در میان بازیگران اصلی صنعت بیش از پیش تقویت کند.
ردپای تورم در نرخ فروش انواع شیرینی
بررسی نرخ فروش محصولات اصلی شرکتهای صنعت انواع شیرینی نشان میدهد بخش مهمی از جهش درآمدی این گروه در ماههای اخیر از محل افزایش قیمت محصولات حاصل شده است. دادههای اردیبهشت نشان میدهد متوسط نرخ فروش محصولات اصلی شرکتهای بورسی این صنعت نسبت به اردیبهشت سال گذشته ۱۰۸ درصد افزایش یافته است. رقمی که به خوبی توضیح میدهد چرا رشد درآمد شرکتها فاصله معناداری با رشد مقدار فروش پیدا کرده است.
در میان شرکتهای مورد بررسی، «غسالم» بهترین عملکرد را در مقیاس نقطه به نقطه به ثبت رسانده است. این شرکت موفق شد محصول اصلی خود یعنی کیک را در اردیبهشتماه با نرخی ۱۵۹ درصد بالاتر از مدت مشابه سال قبل به فروش برساند. چنین رشدی نشان میدهد سیاستهای جدید قیمتگذاری و تغییر ساختار هزینههای تولید، با شدت بیشتری در نرخ فروش محصولات این شرکت منعکس شده است.
مقایسه نرخ فروش اردیبهشتماه با میانگین نرخهای ثبت شده در سال ۱۴۰۴ نیز تصویر مشابهی ارائه میدهد. در این مقیاس، متوسط نرخ فروش محصولات صنعت انواع شیرینی ۷۴ درصد بالاتر از میانگین سال گذشته قرار گرفته است. استمرار رشد قیمتها در مقایسه با میانگین سالانه نشان میدهد روند افزایشی نرخ فروش تنها به ماههای ابتدایی سال محدود نبوده و همچنان در صورتهای مالی شرکتها قابل مشاهده است.
در این شاخص نیز غسالم بالاترین رشد را در میان شرکتهای صنعت ثبت کرده است. نرخ فروش محصول اصلی این شرکت در اردیبهشتماه ۱۱۶ درصد بالاتر از میانگین سال ۱۴۰۴ قرار گرفت. عملکردی که از قدرت بیشتر این شرکت در انتقال افزایش هزینهها به قیمت نهایی محصولات حکایت دارد.
مقایسه دیگری که ابعاد رشد نرخ فروش را روشنتر میکند، سنجش قیمتهای اردیبهشتماه با میانگین زمستان ۱۴۰۴ است. بر اساس این معیار، نرخ فروش محصولات اصلی صنعت انواع شیرینی در اردیبهشت امسال به طور متوسط ۴۵ درصد بالاتر از فصل قبل قرار گرفته است. این موضوع نشان میدهد حتی پس از جهش درآمدی زمستان، روند افزایش قیمتها در ماههای ابتدایی سال جاری نیز ادامه داشته است.
بار دیگر غسالم در صدر جدول تغییرات نرخ فروش قرار میگیرد. این شرکت توانسته نرخ فروش کیک را نسبت به میانگین زمستان ۱۴۰۴ حدود ۹۱ درصد افزایش دهد و بالاترین رشد قیمت را در میان شرکتهای صنعت به ثبت برساند.
مجموع این دادهها نشان میدهد موتور محرک درآمد در صنعت انواع شیرینی طی ماههای اخیر بیش از آنکه از افزایش حجم فروش تغذیه شود، از مسیر رشد نرخ فروش و اصلاح ساختار قیمتگذاری عبور کرده است. موضوعی که نقش تعیینکنندهای در جهش درآمدی شرکتهای این گروه داشته است.
اثر افزایش نرخ بر درآمد صنعت شیرینی
در نهایت، آنچه بیش از تولید و فروش مورد توجه سهامداران قرار میگیرد، روند درآمدی شرکتهاست. متغیری که تصویر دقیقتری از توان سودسازی بنگاهها ارائه میدهد. بررسی عملکرد تاریخی صنعت انواع شیرینی نشان میدهد درآمد تولیدکنندگان این گروه طی ۱۵ سال گذشته به طور متوسط سالانه ۳۹ درصد رشد کرده است. با این حال، عملکرد سال ۱۴۰۴ فاصله محسوسی با میانگین تاریخی داشت و از شتابگیری درآمد در این صنعت حکایت میکند.
مجموع درآمد شرکتهای بورسی صنعت انواع شیرینی در سال ۱۴۰۴ به ۲۴ هزار و ۳۶۹میلیارد تومان رسید که نسبت به سال قبل رشد ۵۳ درصدی را نشان میدهد. به این ترتیب، نرخ رشد درآمد صنعت در سال گذشته حدود ۱۵ واحد درصد بالاتر از متوسط تاریخی قرار گرفته است. موضوعی که از ورود صنعت به دورهای متفاوت از منظر قیمتگذاری و درآمدزایی خبر میدهد.
مقایسه روند فروش مقداری و درآمدی نیز نشان میدهد موتور اصلی رشد درآمد صنعت در سال گذشته نه افزایش حجم فروش، بلکه رشد نرخ فروش محصولات بوده است. درحالیکه تناژ فروش صنعت طی سال ۱۴۰۴ تنها ۵ درصد افزایش یافت، درآمد شرکتها بیش از ۵۰ درصد رشد کرد. این شکاف قابلتوجه نشان میدهد بخش عمده جهش درآمدی از محل افزایش قیمت محصولات حاصل شده است.
آزادسازی نرخ فروش محصولات شیرینی و واگذاری اختیار بیشتر به شرکتها در تعیین قیمتها، یکی از مهمترین عواملی بود که مسیر درآمدی این صنعت را متحول کرد. در نتیجه، تولیدکنندگان توانستند بخشی از رشد هزینههای تولید و تورم مواد اولیه را از طریق تعدیل نرخ فروش جبران کنند. اتفاقی که در شتاب گرفتن رشد درآمد شرکتها به خوبی نمایان شده است.
این روند در مقیاس فصلی نیز ادامه داشت. مجموع درآمد صنعت شیرینی بورس تهران در زمستان ۱۴۰۴ به ۶ هزار و ۶۴۶میلیارد تومان رسید که نسبت به زمستان سال قبل ۶۵ درصد افزایش داشته است. ثبت چنین رشدی در شرایطی رخ داده که افزایش مقدار فروش به مراتب کمتر از رشد درآمد بوده و بار دیگر نقش تعیینکننده نرخ فروش در عملکرد شرکتها را برجسته میکند.
اوج درآمدزایی صنعت اما در نخستین ماههای سال جاری رقم خورده است. مجموع درآمد شرکتهای این گروه در فروردین و اردیبهشت به ترتیب ۱۷۲ و ۱۵۱ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بوده است. رشد خیرهکنندهای که بیش از هر چیز از جهش نرخ فروش محصولات و تغییر ساختار قیمتگذاری در صنعت نشأت میگیرد.
یکسانسازی نرخ ارز و حذف ارز ترجیحی نیز از دیگر عواملی است که بر زنجیره قیمتگذاری محصولات غذایی اثر گذاشته است. افزایش هزینه تامین مواد اولیه و رشد سطح عمومی قیمتها، زمینه را برای تعدیل نرخ فروش محصولات فراهم کرد و در نهایت خود را در صورتهای فروش شرکتهای غذایی و شیرینیساز نشان داد.
از سوی دیگر، اجرای طرح کالابرگ و تمرکز بیشتر تقاضای خانوارها بر کالاهای مصرفی و اساسی، به حفظ سطح فروش شرکتهای این صنعت کمک کرده است. در شرایطی که شکاف میان درآمد و هزینه خانوار افزایش یافته، بخش مهمی از تقاضا به سمت کالاهای ضروری سوق پیدا کرده و همین موضوع موجب شده تولیدکنندگان محصولات غذایی همچنان از جریان پایدار تقاضا برخوردار باشند.