بازار آریا - دنیای اقتصاد : با گذشت یک هفته از ماموریت دیپلماتیک ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان در تهران، رایزنیها پیرامون متن ۱۴ بندی میان ایران و ایالات متحده به مرحله حساسی رسیده است. بهرغم گمانهزنیها درباره امضای توافق، تداوم اختلافات در جزئیات اجرایی، این روند را با کندی مواجه کرده است. با این حال ترامپ در جدیدترین واکنش خود در تروثسوشال مدعی شد کشتیهایی که به دلیل محاصره دریایی آمریکا - که اکنون برداشته خواهد شد - میتوانند روند بازگشت به خانه را آغاز کنند.
همزمان پیام قاطع و سهبندی رئیس مجلس ایران نیز دکترین جدید تهران را ترسیم کرد؛ رویکردی که بر کسب امتیاز از طریق قدرت موشکی، بیاعتمادی مطلق به وعدهها و اولویت اقدام عملی طرف مقابل تاکید دارد و توافق را نه پایان خصومت، بلکه فرصتی برای تقویت آمادگی دفاعی میبیند. همزمان خبرگزاری تسنیم نوشت که قدردانی رئیسجمهور از میانجیگری پاکستان در کنار تحلیل رسانههای رسمی، نشاندهنده دستیابی به تفاهم اولیه است که اکنون در برزخ میان دیپلماسیِ دولت و خطوط قرمزِ حاکمیتی قرار دارد.
کلیات توافق و بازه زمانی
در شرایطی که همچنان فضای مبهمی بر روند مذاکرات ایران و آمریکا و احتمال امضای یک یادداشت تفاهم حکمفرما است، روزنامه نیویورکتایمز روز گذشته در گزارشی به نقل از یک مقام ایرانی، مقامات آمریکایی و دو دیپلمات درگیر در آخرین مذاکرات، که همه به شرط ناشناس ماندن برای بحث در مورد پیشنویس صحبت کردند به بررسی برخی از جزئیات در حال بحث در آخرین پیشنهاد پرداخته است. این پیشنویس در دوره اولیه شامل توقف خصومتها برای یک دوره ۶۰ روزه (با قابلیت تمدید) است و دامنه جغرافیایی آن بر اساس نسخه پیشنویس توصیف شده توسط مقام ایرانی، اعلام پایان جنگ در همه جبههها، از جمله توقف درگیریها در لبنان را شامل میشود.
تنگه هرمز
بر اساس برداشت آمریکا از یادداشت تفاهم، تنگه بلافاصله بازگشایی میشود، اما محاصره آمریکا همچنان باقی میماند و به تدریج بسته به اینکه چقدر ترافیک کشتیهای قبل از جنگ توسط ایران بازگردانده شود، کاهش مییابد. ایده این است که ایران را برای مینروبی سریع تنگه تشویق کند. دیپلمات مطلع از آخرین چارچوب گفت ایران موافقت کرده است اجازه دهد تردد دریایی به سطح قبل از جنگ برای ۳۰ روز بازگردد، درحالیکه دو طرف در مورد یک توافق نهایی مذاکره میکنند.
صندوق سرمایهگذاری
شگفتانگیزترین بند جدید، طرحی برای بازسازی ایران است که جایگزین «پرداخت مستقیم غرامت» شده است. ماهیت این صندوق، ایجاد یک صندوق سرمایهگذاری بینالمللی به ارزش ۳۰۰میلیارد دلار(به گفته برخی منابع) برای پروژههای ساختمانی و املاک با ایده استیو ویتکاف و جرد کوشنر است.
آزادسازی داراییها
سه مقام آشنا با پیشنویس گفتند انتظار میرود چارچوب تفاهم، امکان آزادسازی نهایی برخی از وجوه مسدود شده ایران را فراهم کند. اما آنچه روی کاغذ است ممکن است با آنچه دو طرف شفاهی توافق میکنند مطابقت نداشته باشد. ایران تخمین میزند که ۲۴میلیارد دلار از پول کشورش را در بانکهای خارج از کشور مسدود شده و اصرار دارد که مذاکرات معنادار بدون آزادسازی آنها نمیتواند آغاز شود. انتظار میرود یک نسخه مکتوب از پیشنویس متعهد به آزادسازی تدریجی وجوه شود. مقام ایرانی و دو دیپلمات مطلع از این طرح گفتند ایران گفته است میخواهد به ۲۰میلیارد دلار از داراییهای مسدود شده در خاورمیانه دسترسی پیدا کند.
سرنوشت برنامه هستهای
موضوع هستهای به فاز دوم مذاکرات موکول شده است، اما با تعهدات اولیه همراه است؛ یعنی تعلیق در برابر عدم تحریم. به این صورت که ایران برنامه هستهای خود را تعلیق میکند و در مقابل، واشنگتن متعهد به عدم افزایش تحریمها در طول مذاکرات میشود. ذخایر اورانیوم هم یکی از مباحث مطرح است و بحث بر سر دفع یا رقیقسازی حدود ۹۷۰ پوند اورانیوم تسلیحاتی و ۱۰ تن مواد با غنای پایین است. ترامپ با رقیقسازی تحت نظارت یا ارسال به کشور ثالث (به جز روسیه و چین) ابراز انعطاف کرده است.
متن نهایی تغییراتی داشته است
در این رابطه یک منبع مطلع به تسنیم در پاسخ به سوالی راجع به انتشار برخی متون ادعایی در بعضی از رسانههای غربی با عنوان جزئیاتی از متن نهایی گفت که متن تا این لحظه جمعبندی نهایی نشده است و در صورتی که نهایی شود به صورت رسمی اعلام خواهد شد. به همین دلیل متونی که تا این لحظه رسانههای غربی به عنوان جزئی از متن اصلی منتشر کردهاند عاری از دقت است. وی تاکید کرد: «متن تفاهمنامه احتمالی طی چند روز گذشته تغییراتی داشته است.»
نزدیک شدن به تفاهم
آکسیوس عصر پنجشنبه گزارش داد که دو مقام آمریکایی و یک منبع منطقهای درگیر در میانجیگری گفتهاند که مذاکرهکنندگان آمریکایی و ایرانی بر سر یک یادداشت تفاهم ۶۰ روزه برای تمدید آتشبس و آغاز مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران به توافق رسیدهاند، اما رئیسجمهور دونالد ترامپ هنوز تایید نهایی خود را اعلام نکرده است. بر اساس این گزارش، امضای این یادداشت تفاهم، مهمترین پیشرفت دیپلماتیک از زمان آغاز جنگ خواهد بود، اما توافق نهایی که به خواستههای هستهای ترامپ بپردازد، همچنان نیازمند مذاکرات فشرده بیشتر است.
مقامات آمریکایی ادعا کردند مفاد توافق تا روز سهشنبه تقریبا توافق شده بود، اما هر دو طرف نیازمند دریافت تاییدیه از مقامات عالیه خود بودند. مذاکرهکنندگان آمریکایی جزئیات توافق نهایی را به ترامپ گزارش دادند، اما او فورا آن را تایید نکرد. یک مقام آمریکایی گفت: «رئیسجمهور به میانجیگران اعلام کرد که چند روز برای فکر کردن در این مورد فرصت میخواهد.» به ادعای مقامات آمریکایی یادداشت تفاهم ۶۰ روزه بیان خواهد کرد که تردد کشتیها از تنگه هرمز «بدون محدودیت» خواهد بود. یک مقام آمریکایی ادعا کرد این به معنای عبور بدون عوارض است و ایران باید ظرف ۳۰ روز تمام مینها را از تنگه خارج کند. محاصره دریایی آمریکا نیز برداشته خواهد شد، اما یک مقام آمریکایی گفت که این کار متناسب با احیای تردد کشتیهای تجاری انجام خواهد شد.
خوشبینی در کاخ سفید
همچنین خبرگزاری الجزیره در این رابطه نوشت که با نزدیک شدن جنگ به ماه چهارم، به نظر میرسد سطحی از خوشبینی در کاخ سفید وجود دارد که آنها به توافق نزدیک میشوند. نویسنده الجزیره افزود، این را از مقامات شنیدهایم؛ دونالد ترامپ در شبکههای اجتماعی، اسکات بسنت در سالن سخنرانی کاخ سفید روز پنجشنبه، و حالا از جیدی ونس، معاون رئیسجمهور. او با رسانهها صحبت و اشاره کرد که ایرانیان در مذاکرات حسن نیت دارند و مشکلات رسیدن به توافق نهایی اکنون فقط به کاربرد زبان مربوط میشود، به ویژه بر سر نکته کلیدی تکلیف اورانیوم غنیشده ایران. اما او مدعی شد دلیلی که ایران و آمریکا به این نقطه رسیدهاند، قدرت اقدام نظامی آمریکا بوده است. رئیسجمهوری آمریکا، پنجشنبه اعلام کرد که ترجیح میدهد با ایران به توافق برسد، اما مدعی شد که همه گزینهها همچنان روی میز است. وی افزود: «مذاکرات با ایرانیها در رفتوآمد است و آنها مذاکرهکنندگان بسیار خوبی هستند.» ترامپ، در ادامه خاطرنشان کرد که هر توافقی با ایران منوط به دستیابی به معاملهای خوب برای ایالات متحده است و این خط قرمز ماست.
تبادل آتش محدود
در این بین شاهد تبادل آتش بین ایران و آمریکا هر چند به صورت محدود بودیم. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به دنبال تعرض سحرگاه پنجشنبه هفتم خرداد ماه آمریکا به نقطهای در حاشیه فرودگاه بندرعباس اعلام کرد که با پرتابههای هوایی، پایگاه هوایی کشور مبدأ تجاوز، هدف قرار گرفت. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در بیانیهای تاکید کرد:« دشمن بداند، تجاوز بدون پاسخ نخواهد ماند. این پاسخ یک اخطار جدی است تا دشمن بداند، تجاوز بدون پاسخ نخواهد ماند و در صورت تکرار، پاسخ ما قاطع تر خواهد بود. مسوولیت عواقب آن با متجاوز است.»
گذر زمان خطرناک است
همچنین درباره احتمال توافق تهران و واشنگتن، دنیس سیترونوویچ، رئیس سابق میز ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل نوشت که اگر ترامپ واقعا به دنبال پایان دادن به بحران، بازگشایی تنگه هرمز و مذاکرات جدی با ایران است، حتی یک توافق ناقص هم میتواند به آن اهداف دست یابد. به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده است، اما اگر ترامپ معتقد باشد که میتواند از طریق فشار مستمر، تحریمها، تهدیدهای نظامی و فشار اقتصادی، امتیازات بیشتری از تهران بگیرد، آنگاه طولانی کردن رویارویی خطرات قابلتوجهی به همراه دارد. رویدادهایی که در روزهای اخیر در خلیج فارس در حال وقوع است نشان میدهد که تشدید تنش چقدر سریع میتواند از کنترل خارج شود و به طور بالقوه هر دو طرف را به درگیری گستردهتری بکشاند که هیچکدام در ابتدا قصد آن را نداشتند.
بر اساس این گزارش، این معضل را نمیتوان به طور نامحدود به تعویق انداخت. گذر زمان بیشتر به احتمال زیاد موضع مذاکراتی ایران را به طور اساسی تغییر نمیدهد. از دیدگاه تهران، ایران قبلا به آخرین حد مجاز از آنچه آماده امتیاز دادن در آن است، رسیده است. ایرانیها معتقدند که کارزار فشار را پشت سر گذاشتهاند و اکنون دست بالاتری از آنچه واشنگتن تصور میکند دارند. در نتیجه، بعید است که صرفا به دلیل طولانی شدن مذاکرات، تسلیم خواستههای بیشتر شوند.