بازار آریا - دنیای اقتصاد - علی قاسمی : بازار سهام طی ۵سال اخیر، روزهای تلخی را به واسطه ریسکهای سیاسی و اقتصادی که سایه آن بر بورس تهران سنگینی میکند تجربه کرده است. نرخ اوراق دولتی پس از سال ۹۹ به واسطه کسریهای بزرگ بودجه رو به افزایش است. تقریبا در نیمه دوم هر سال، نرخ بدون ریسک برای اهالی بورس اعداد بالاتری را به ثبت میرساند. هرچند «بدون ریسک» بودن آن همچنان با ابهامات فراوانی همراه است. اکنون بازدهی بدون ریسک برای بورسیها به ۳۹درصد میرسد. همزمان طی چندماه اخیر در پی اصلاح سیاستهای ارزی، این نسبت از ۸واحد عبور کرد. اما همچنان P/E بازار سهام از محدوده خاکستری خود یعنی، کف ۶ واحد و سقف ۸واحد فراتر نرفته است. اکنون نسبت مذکور در محدوده ۷.۵واحد قرار دارد.
آیا بورسیها در سایهروشن ریسکهای سیاسی و اقتصادی برای بازگشت بورس جسورتر شدهاند؟
بورسیهای پرتوقع؟
درحالیکه طی چند سال اخیر نرخ بازدهی اوراق دولتی رکوردهای جدیدی را به ثبت میرساند، بازار سهام با P/E ۸واحد نیز مورد دادوستد قرار گرفته است. با عبور نرخ بدون ریسک از مرز ۳۹درصد، اکنون سهامداران بازدهی مورد انتظار بالاتری را از بورس تهران انتظار دارند. بهخصوص آن که با افزایش ریسکهای سیاسی و اقتصادی، اهالی بازار سهام بازدهی بیشتری نسبت به نرخ اوراق دولتی دارند.
اکنون بازدهی بدون ریسک، حدود ۴۰درصد برای بورسیها تمام میشود. البته هنوز مشخص نیست در شرایط پرنوسان و تورم بالای فعلی، واقعا کلمه «بدون ریسک» به درستی استفاده میشود؟ تقریبا اهالی بازار، حداقل بازدهی ۶۰درصدی را به طور سالانه طلب میکنند. پرتوقع بودن بورسیها به دلیل شرایط نااطمینانی است که در اقتصاد جهان و ایران غالب شده است. از سویی دیگر نسبت قیمت به سود بازار سهام پس از سال ۹۹، همچنان در مسیر کاهشی قرار دارد.
بهرغم آن که این نسبت در اردیبهشت۱۴۰۲ و سقف دیماه سال قبل، به سطوح بالایی رسیده، اما سایه ریسکهای سیاسی در کنار نوسانات بزرگ اقتصادی، نسبت P/E را به سطوح پایینتری کشانده است. به طوری که هر سال با دست و پنجهنرمکردن بازار با ریسکهای جدید این نسبت کفهای پایینتری را به ثبت رسانده است. به طوری که تحولات امسال این نسبت ارزشگذاری مهم را به محدوده ۵واحد نیز رساند. البته ریسک نقدشوندگی یکی دیگر از مخاطراتی بود که بیش از گذشته مورد توجه بازار قرار گرفته است.
سهامداران جسورتر میشوند؟
با وجود آن که ارزش بازار سهام از سقف۹۹، بیش از دو برابر شده، اما نسبت قیمت به سود بازار سهام روندی کاهشی را دنبال میکند. P/E بازار نشان میدهد، فعالان بورسی چند برابر سودآوری شرکتها، را در قیمت سهام لحاظ میکنند. اکنون این نسبت در محدوده ۷.۵واحد قرار گرفته است.
هرچند، نسبت P/E بازار سهام ایران در مقایسه با بورس کشورهای منطقه هم در سطوح پایینی قرار دارد، اما طی چند ماه اخیر اهالی بورس تهران جسورتر از قبل، با P/E بالایی سهام میخریدند. این نسبت در برخی از نمادهای بزرگ بازار، اعداد بالایی را به خود دیده است. در شرایطی که نرخ بهره در سطوح بالایی قرار دارد، مقاومت P/E برای کاهش بیشتر ابهاماتی را ایجاد میکند. آیا بازار بیش از آن چه میارزد، قیمت میخورد، یا اهالی بورس جسورتر از قبل عمل میکنند؟
طی دو سال اخیر هر زمان که نسبت P/E بورس از کف ۶واحد پایینتر آمده، سطح ارزندگی بازار تقویت شده و بورسیها برای قرار گرفتن در سمت خرید جسورانهتر عمل کردند. بهخصوص آن که هربار یک محرک ارزی، انتظارات تورمی را افزایش داده است. آبان۱۴۰۱ و پاییز ۱۴۰۳، همچنین، شهریور امسال بازار سهام نسبت به سطح ۶واحدی P/E واکنش نشان داده است. از سویی دیگر، پس از تحولات سال۱۴۰۲ و بیاعتمادی اهالی بورس به بازار، ریسکهای سیاسی نیز به سطوح جدیدی رسیدند. تنشهای نظامی در منطقه و بازشدن پای ایران به این درگیریها، در کنار نوسانات هرساله نرخ ارز، P/E را در یک منطقه خاکستری حفظ کرده است. هر زمانی که این نسبت به بالای ۸واحد رسیده، به سرعت فروشندهها وارد صحنه بورس شدند و یا خریداران با احتیاط بر دکمه خرید کلیک کردهاند.
دیماه امسال نیز پس از آن که شاخص بورس به کانال۴.۵میلیون واحد رسید، P/E از محدوده امن خود یعنی سطح ۸واحد عبور کرد. تحولات نظامی در منطقه و ناآرامیهای داخلی موجب شد دوباره این نسبت به زیر مرز ۸واحد کشانده شود. اکنون این پرسش مطرح میشود که با رکوردشکنی نرخ اوراق دولتی و افزایش تنشها و درگیریهای سیاسی، آیا بورسیها حاضرند، با P/E حدود ۷.۵واحدی دوباره وارد بازار شوند، یا منتظر فرصت طلایی شبیه به شهریور امسال هستند؟ به نظر میرسد، با توجه به آن که همچنان اهالی بازار سودآوری بالایی را برای سال آینده شرکتها در نظر دارند، میتوان انتظار داشت که با همین P/E خریدار باشند. اما با توجه به اینکه نرخ بدون ریسک هر روز سقف جدیدی را به ثبت میرساند و ریسکهای سیاسی در بالاترین سطوح چند سال اخیر است، ممکن است خریداران با احتیاط بالاتری به میدان بورس، بازگردند. میدانی که در چند سال اخیر صحنه نبرد بورسیها با ریسکهای جدید بوده است.