بازار آریا

آخرين مطالب

در یک قدمی فرجام برجام؟ اقتصاد ايران

  بزرگنمايي:

بازار آریا - دکترهادی خسروشاهین کشف معنای آخرین پیش‌نویس 35صفحه‌ای مذاکرات وین برای احیای برجام در این مرحله از اهمیت کلیدی برخوردار است. اما برای رمزگشایی از این متن و درک اهمیت آن چه کنیم؟ من برای این کار ترجیح داده‌ام که از روش تاریخی استفاده کنم و به همین دلیل شما را در سفری در زمان به حدود دو سال پیش بازمی‌گردانم. روزی که موسسه امنیت آمریکای نوین، ایلان گلدنبرگ و همکارانش تصمیم گرفتند، برنامه خود را برای حل معمای ایران به جیک سالیوان، مشاور ارشد کمپین انتخاباتی بایدن برسانند تا در صورت شکست ترامپ، رئیس‌جمهوری جدید آن را عملیاتی کند.
این کار در ژوئیه2020 یعنی حدود پنج ماه قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا انجام شد و حدود یک‌ماه پس از آن نیز این اندیشکده آمریکایی به انتشار رسمی این برنامه 10هزار کلمه‌ای دست زد. در این برنامه تلاش شده بود در ابتدا به آسیب‌شناسی سیاست خارجی اوباما و ترامپ در قبال ایران بپردازد. از نگاه آنها حل معمای ایران (هسته‌ای، منطقه‌ای و موشکی) چه به‌صورت ترتیبی (اوباما) و چه به‌صورت یکپارچه فاقد مطلوبیت‌های لازم برای منافع ملی آمریکا بود. در هر دو استراتژی نوعی ساده‌انگاری معمای پیچیده ایران مشاهده می‌شد. یعنی در دولت اوباما تلاش شد حل معمای ایران از فوری‌ترین مساله یعنی هسته‌ای آغاز شود؛ اما به این امید که همکاری در این حوزه در آینده نزدیک به سایر حوزه‌ها نیز اشاعه یابد. در دولت ترامپ نیز تصور شد می‌توان با استفاده حداکثری از اهرم کم‌هزینه تحریم‌ها کل قطعات و جزئیات معمای ایران را به‌طور یکپارچه و در قالب یک معامله بزرگ حل کرد.
اما مسائل بسیار پیچیده‌تر از آن بود که اوباما و ترامپ فکر می‌کردند و به همین دلیل استراتژی آنها در حد یک رویا باقی ماند و به‌دلیل همین ناواقع‌گرایی، اسبابی فراهم شد تا در مه سال2018 زمینه برای فروپاشی برجام فراهم شود؛ چراکه این توافق نتوانسته بود زمینه‌ساز همکاری ایران و آمریکا در سایر حوزه‌ها شود. این گزاره‌ها همه به‌طور تصریحی یا تلویحی در گزارش ایلان گلدنبرگ و همکارانش گنجانده شده بود. به‌دلیل همین دو تجربه ناکام آنها سنتزی از دو استراتژی گذشته ارائه کردند؛ یعنی حل همزمان اما مرحله‌بندی‌شده معمای ایران؛ و برای رسیدن به این هدف نیز نقشه راهی طراحی کردند. قرار بود تا ماه مارس2021 برنامه جامع اقدام مشترک احیا شود و پس از عبور از مرحله رایزنی با متحدان منطقه‌ای و مخالفان داخلی در بهار و تابستان همان سال مذاکرات دو مسیره‌ای به‌صورت همزمان از پاییز2021 آغاز شود. این مذاکرات همزمان از یک جهت به معامله «بیشتر در برابر بیشتر» در حوزه هسته‌ای می‌رسید؛ یعنی تمدید بندهای غروب آفتاب در ‌برجام در ازای دسترسی ایران به یوترن و... اما مسیر دوم نیزچارچوب کاری برای مذاکرات چندجانبه منطقه‌ای بود؛ به‌گونه‌ای‌که هم مجمع منطقه‌ای تشکیل شود و هم کشورهای حوزه خلیج‌فارس معاهداتی از قبیل منع استفاده از سلاح‌های کشتارجمعی، عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر و همچنین منع یا محدودسازی استفاده از موشک‌های بالستیک را به امضا برسانند. این استراتژی جدید مورد پسند بایدن و تیم مشاورانش قرار گرفت. با این حال مشکلات داخلی در آمریکا به‌دلیل پاندمی کرونا و آسیب‌های اقتصادی ناشی از آن ذهن رئیس‌جمهوری جدید را در 90روز ابتدایی دولتش به خود مشغول کرد و به همین دلیل این برنامه با جدول زمانی دیگری در دستور کار قرار گرفت. مذاکرات از آوریل2021 آغاز شد و دولت بایدن تلاش کرد از طریق مقوله تحریم‌های زرد یعنی حذف سپاه در لیست اف‌تی‌اُ و همچنین رفع تحریم‌های مرتبط با بیت رهبری بندی را تحت عنوان بند همکاری‌های آینده در مذاکرات بگنجاند.
طرف آمریکایی از این خواسته خود به‌طور رسمی در دور چهارم مذاکرات رونمایی کردند. اما برای چه؟برای تامین هدف‌گذاری جدید یعنی حل همزمان اما مرحله‌ای معمای ایران. به عبارت دیگر آنها می‌خواستند به دومینوی توافقات برسند و یک توافق را منوط به توافق بعدی و همین‌طور تا آخر کنند. من در مقاله‌ای از این استراتژی آمریکا تحت عنوان گره کور مذاکرات وین یاد کردم. آن هم به این دلیل که ایران به هیچ عنوان حاضر نیست خود را وارد مسیری در حوزه بنیان‌های امنیت ملی‌اش (موشکی، پهپاد و شبکه بازدارندگی منطقه‌ای) کند که خود تعیین‌کننده نهایی آن نیست و پایان چنین دالانی نیز بسیار مبهم است.
از همین رو یکی از چالش‌های بنیادین مذاکرات وین به دو استراتژی متباین ایران و آمریکا بازمی‌گشت. ایران یک مسیر تک توافق و محدود به هسته‌ای را طلب می‌کرد و در مقابل آمریکا یک مسیر چند توافقی و فراتر از هسته‌ای را. این برنامه تقریبا تا یک‌ماه پیش از سفر منطقه‌ای بایدن به خاورمیانه در دستور کار دولت آمریکا قرار داشت. اما به یک‌باره اعلام شد که بایدن حاضر نیست نام سپاه را از لیست تروریستی وزارت خارجه خارج کند. برخی تحلیلگران ناآشنا به استراتژی دولت جدید ایالات متحده از این اقدام به مثابه ایجاد یک مانع بزرگ بر سر توافق یاد کردند؛ اما واقعیت این بود که معنای ضمنی چنین پرهیزی از سوی دولت بایدن عقب‌نشینی از راهبرد بنیادین آمریکا در مذاکرات هسته‌ای بود. یعنی تیم ایرانی و مقاومتشان کار را به آنجا کشاند که آمریکا از مطلوبیت‌های مدنظر خود دست کشید و به مطلوبیت‌های نسبی قناعت کرد. اما این مطلوبیت‌های نسبی چه بود؟ بازگشت به دوره اوباما یعنی احیای برجام به امید اینکه شاید این همکاری در یک حوزه خاص در آینده به همکاری بیشتر منجر شود حتی اگر نقطه گریز ایران از یک‌سال به شش ماه کاهش یافته بود یا اینکه ذخایر سوخت 60درصدی در ایران و تحت نظارت آژانش در ایران باقی بماند. (برجام فقط مجوز حدود 300کیلوگرم ذخیره سوخت در غنای کمتر از 4درصد را می‌داد.) بنابراین از دستور کار خارج شدن تحریم‌های زرد (تحریم‌های قابل داد و ستد) از جمله حذف نام سپاه سیگنال تهاجمی از جانب بایدن نبود، بلکه برعکس آن عقب‌نشینی راهبردی را نوید می‌داد و اینکه آمریکا یک برجام نصف و نیمه را بر از دست دادن آن ترجیح می‌دهد. از همین مقطع زمانی آمریکا در حوزه تاکتیکی و محتوای پیش‌نویس مذاکرات وین در مارس2022 نرمش‌هایی را به‌تدریج آغاز کرد و برای جلب نظر ایران تلاش کرد از راه‌های میان‌بر استفاده کند؛ یعنی مسیرهایی که ایالات متحده بدون نقض قوانین خود بتواند از آن در قالب امتیاز به ایران بهره ببرد.
از جمله اینکه آمریکا تحریم‌های موسسات اقتصادی سپاه همانند خاتم و بنیاد تعاون سپاه را در لیست قرمز خود قرار داده بود؛ اما وعده داد که از طریق دستورالعمل‌های اوفک راهی را برای تجارت خارجی‌ها با شرکت‌هایی که با مجموعه‌های سپاه همکاری می‌کنند، بگشاید. (یعنی حفظ تحریم‌های موسسات اقتصادی سپاه و در عین حال دور زدن همان تحریم‌ها توسط اوفک) همچنین آمریکا برای جلب نظر کمپانی‌های اقتصادی برای سرمایه‌گذاری در ایران و انعقاد قراردادهای بیشتر از 2سال (عمر دولت بایدن 2سال دیگر به پایان می‌رسد و ممکن است دولت بعدی دوباره از برجام خارج شود) حاضر شد از طریق اوفک دستورالعمل‌هایی را برای شرکت‌ها و فعالان غیر آمریکایی برای تمدید موقت قراردادها به ایران صادر کند.
ایالات متحده حتی حاضر شد طبق یک بسته سیاسی نقشه راهی را برای مسائل باقی‌مانده ایران با آژانس قبل از اجرای توافق (احتمالا 135روز پس از امضا توافق عملیاتی می‌شود) بپذیرد. با این همه نیمه شب 24مرداد پایان زمانی بود که طرف اروپایی برای پاسخ طرفین درباره پیش‌نویس 35صفحه‌ای تعیین کرده بود.
ایران به لحاظ فرمی به این زمان‌بندی عمل کرد؛ ولی به‌لحاظ محتوایی ملاحظات جدیدی را در حوزه تحریم‌ها و تضمین‌ها مطرح کرده است. ازجمله دستورالعمل اوفک درمورد تمدید موقت قراردادهای شرکت‌های غیر آمریکایی با ایران از نگاه جمهوری اسلامی کافی نیست؛ چراکه با تغییر دولت در 20 ژانویه 2025 وزارت خزانه‌داری و به تبع آن دستورالعمل‌های اوفک تغییر خواهد کرد . از همین رو شاید ایران در همین حوزه خاص ترجیح دهد از دولت بایدن غرامت‌های مشخص و عینی طلب کند. ( این درخواست می‌تواند یکی از موارد سخت وپیچیده در احیای برجام باشد.)
با این حال ایران ترجیح داده است این ملاحظات را در چارچوب آخرین نسخه پیش‌نویس وین تدوین و تنظیم کند و نه فراتر از آن و در عین حال آن‌چنان‌که از لابه‌لای گزارش‌های خبری می‌توان شنید، از مطرح کردن خواسته‌های جدید در حوزه پادمانی نیز پرهیز کرده است. این دو سیگنال مهم است که نشان می‌دهد ایران متن 35صفحه‌ای را به‌طور ضمنی یا مشروط مورد پذیرش قرار داده و با این کار توپ را در زمین آمریکا انداخته است. حال آمریکا مانده و آخرین ملاحظات ایران و حداقل دستاورد این پذیرش مشروط این است که فشار سیاسی را از تهران به واشنگتن منتقل می‌کند و در پروسه مقصرنمایی احتمالی، ایران می‌تواند دست بالاتر را داشته باشد.
بر این اساس می‌توان گفت دو راه در انتظار برجام خواهد بود؛ احیای برجام بین 72ساعت تا 10 روز آینده یا تداوم مذاکرات و احتمالا دور جدیدی از مذاکرات (در سناریوی دوم حداقل تا سپتامبر و حداکثر تا نوامبر زمان برای احیای برجام خواهد بود؛ ضمن اینکه می‌تواند برجام را در یک حالت برزخی یعنی نه مذاکره و نه اعلام شکست نگه دارد).

لینک کوتاه:
https://www.bazarearya.ir/Fa/News/702849/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

نخست وزیر روسیه، تحریم های غرب را با جنگ همه جانبه اقتصادی برابر دانست

پس از سخنان امروز رهبری منتشر شد / بیانیه شش ماده ای سید حسن خمینی در خصوص حوادث اخیر در کشور

هشدار درباره وقوع بحران مالی و تجزیه در اتحادیه اروپا

پس از سخنان امروز رهبری منتشر شد / بیانیه شش ماده ای سید حسن خمینی درباره حوادث اخیر در کشور

پس از سخنان امروز رهبر انقلاب منتشر شد / بیانیه شش ماده ای سید حسن خمینی درباره حوادث اخیر در کشور

نماینده البرز: برآیند برنامه زاهدی وفا برای تصدی وزارت کار مثبت است

افزایش 3.3درصدی تورم ماهانه قیمت مسکن در تهران

نفت بیش از 4 دلار گران شد

نرخ بیکاری کاهشی شد؟

شناسایی 5 شریک اول تجاری ایران

خبر جدید اروپا برای بازار ارز/ اتحادیه اروپا هم ایران را تحریم کرد؟

قیمت طلا و سکه امروز 11 مهر 1401/ طلا بخریم یا منتظر بمانیم؟

جمع‌آوری بیش از هزار و 500 تن پسماند خشک در منطقه 19

زنگ تحرک در مدرسه استثنایی امام رضا (ع) نواخته شد

طرح اصلاح قانون مجازات اخلالگران اقتصادی به کمیسیون قضایی مجلس اعاده شد

طرحهای عمرانی و اقتصادی، پیوست فرهنگی داشته باشند

فهرست کالا‌های ممنوعه طی امروز یا فردا اعلام می‌شود

رفع معابر خاکی محلات در حال توسعه غرب تهران به درخواست شهروندان

فرار مالیاتی 100 میلیارد تومانی یک شرکت دخانی

رقابت قدیمی‌های فوتبال در محله شوش

رضایت وزیر نفت از بازارهای جذاب برای فروش نفت ایران و تکذیب توقف صادرات

تداوم دادوستد زغال سنگ حرارتی روسیه در آسیا

امکان رصد لحظه‌ای نرخ ارز در بازار متشکل

دادوستد 20 کیلوگرم شمش طلا در بورس کالا

تحلیل تکنیکال پتروشیمی نوری | نوری را کجا بخریم؟

تمدید مهلت واردات ماشین‌آلات و تجهیزات تولیدی به منظور حمایت از تولید داخلی

زاهدی وفا رای اعتماد مجلس را کسب خواهد کرد

نمادها و صنایع تاثیرگذاری بورس در معاملات امروز

صادرات گاز ایران به ترکیه برای انجام تعمیرات دوره‌ای متوقف شد

خودرو گران می‌شود؟

انتقال گاز ایران به ترکیه متوقف شد

امضای تفاهم‌نامه برای مولدسازی ظرفیت‌های معدنی

ترغیب‌کنندگان دشمن برای تحریم، امروز داعیه‌دار حمایت از مردم شده‌اند

بهبود شاخص‌های اقتصادی و رشد 3.8 درصدی در بهار امسال

تامین 2 هزار واحد مسکونی برای آتش‌نشانان؛ به زودی

قیمت طلا، سکه و ارز 11 مهر 1401؛ ریزش قیمت سکه و طلا و در بازار

بازار سهام‌ آسیا قرمز شد

پرداخت 793 هزار فقره وام خرد تا نیمه شهریور/ رشد اقتصادی در بهار سال 1401 به 4.3 درصد رسید

زنگ تحرک در ایستگاه‌های تندرستی مدارس منطقه 19 نواخته شد

نماینده گچساران: زاهدی وفا برنامه و توانایی کافی را برای اداره وزارت کار دارد

جریمه بیش از هشت میلیارد ریالی تولیدکننده کود شیمیایی تقلبی در پارس آباد

معاون اول رئیس‌جمهوری در دومین همایش اقتصادی دریای خزر شرکت می‌کند

استاندار زنجان: پیری جمعیت و کاهش ازدواج خطری است که کل کشور را تهدید می‌کند

وزیر اقتصاد: رشد اقتصادی کشور به 3.8 درصد رسید

افزایش 5 درصدی قیمت نفت به دنبال کاهش یک میلیون بشکه‌ای تولید اوپک پلاس

سکه وارد کانال 15 شد/ تغییر دوم کانال دلار

نماینده مجلس: وزیر پیشنهادی تعاون فردی دانشگاهی و دست‌پاک است

مخبر به مسکو می‌رود | جزییات سفر معاون اول رییسی به روسیه

تمدید مهلت واردات ماشین‌آلات تولیدی در نشست ستاد هماهنگی اقتصادی دولت

خاندوزی: دولت برای ترمیم کسب و کارهای آسیب دیده از آشوب‌ها اهتمام ویژه دارد