بازار آریا - کارشناس حوزه انرژی با تأکید بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف انرژی در کشور گفت: کاهش مصرف انرژی تنها با فرهنگ‌سازی محقق نمی‌شود و در کنار تغییر رفتار مصرف‌کنندگان، استفاده از فناوری‌های نوین، اجرای قوانین موجود، تشویق مشترکان کم‌مصرف و اعمال تعرفه‌های بازدارنده برای پرمصرف‌ها نیز ضروری است.
نوید باقری، کارشناس حوزه انرژی با اشاره به چهار بخش اصلی مصرف‌کننده انرژی در کشور اظهار کرد: ساختمان‌ها، صنعت، کشاورزی و حمل‌ونقل چهار بخش عمده مصرف انرژی هستند که برای هر یک از آن‌ها راهکارهای متفاوتی در زمینه بهینه‌سازی مصرف وجود دارد.
وی افزود: این راهکارها را می‌توان در سه دسته کلی اقدامات فناورانه، فرهنگ‌سازی و اجرای قوانین و مقررات مرتبط با بهینه‌سازی مصرف انرژی قرار داد. دولت نیز باید بر اجرای قوانین موجود نظارت داشته باشد و زمینه استفاده از فناوری‌های مناسب را فراهم کند.
ساختمان‌ها؛ بزرگ‌ترین مصرف‌کننده نهایی انرژی
این کارشناس حوزه انرژی با بیان اینکه ساختمان‌ها بیشترین سهم را در مصرف نهایی انرژی کشور دارند، تصریح کرد: با توجه به اینکه بخش عمده جمعیت کشور در ساختمان‌های مسکونی زندگی می‌کنند، فرهنگ‌سازی در این حوزه اهمیت ویژه‌ای دارد.
وی ادامه داد: اقداماتی مانند خاموش کردن چراغ‌ها در فضاهای بدون استفاده، تنظیم دمای محیط، کاهش میزان گرمایش رادیاتورها و توجه به میزان مصرف انرژی، نمونه‌هایی از رفتارهای ساده‌ای هستند که در صورت نهادینه شدن در جامعه می‌توانند به کاهش مصرف کمک کنند.
باقری با تأکید بر نقش رسانه‌ها در ترویج فرهنگ مصرف بهینه انرژی گفت: اثرگذاری فرهنگ‌سازی زمانی بیشتر می‌شود که دولت از طریق رسانه‌های جمعی، اقدامات انجام‌شده و نتایج حاصل از آن را به‌صورت کمی و قابل فهم برای مردم گزارش کند. برای مثال اعلام شود اجرای یک طرح در تعدادی از ساختمان‌ها یا سازمان‌ها چه میزان کاهش مصرف انرژی را به همراه داشته است.
مسئولیت‌پذیری اجتماعی؛ حلقه مفقوده فرهنگ‌سازی
وی در پاسخ به این پرسش که چرا سال‌ها اطلاع‌رسانی درباره صرفه‌جویی انرژی به تغییر پایدار رفتار مصرف‌کنندگان منجر نشده است؟ اظهار کرد: این مسئله دلایل مختلفی دارد که یکی از آن‌ها پایین بودن سهم هزینه انرژی در سبد هزینه برخی خانوارهاست. در چنین شرایطی، ممکن است افراد حساسیت کافی نسبت به میزان مصرف خود نداشته باشند.
این کارشناس حوزه انرژی ادامه داد: عامل دیگر، ضعف مسئولیت‌پذیری اجتماعی است. در بسیاری از موارد، افراد تصور می‌کنند مسئولیت اصلاح شرایط بر عهده دیگران یا دولت است، در حالی که هر فرد باید سهم خود را در مدیریت مصرف انرژی بپذیرد.
وی با اشاره به ضرورت توجه به حقوق نسل‌های آینده گفت: انرژی که امروز مصرف می‌کنیم، بخشی از منابعی است که باید برای آیندگان نیز باقی بماند بنابراین لازم است این نگاه در جامعه تقویت شود که مصرف بی‌رویه انرژی در واقع استفاده از سهم نسل‌های آینده است.
باقری همچنین ضعف در استمرار و انسجام برنامه‌های آموزشی را از دیگر عوامل مؤثر مصرف بهینه انرژی دانست و افزود: اگرچه در مقاطعی پیام‌های آموزشی مشخصی درباره صرفه‌جویی منتشر شده اما به نظر می‌رسد آموزش مستمر و تولید محتوای منسجم در رسانه‌های جمعی همچنان جای کار دارد همچنین حضور متخصصان و مدرسان این حوزه در برنامه‌های آموزشی می‌تواند به افزایش اثربخشی فرهنگ‌سازی کمک کند.
تشویق کم‌مصرف‌ها و جریمه پرمصرف‌ها در کنار یکدیگر
وی درباره تأثیر تشویق مردم یا افزایش هزینه و جریمه مصرف‌کنندگان پرمصرف اظهار کرد: هر دو رویکرد می‌توانند مؤثر باشند. به این معنا که مصرف‌کنندگان خوش‌مصرف مورد تشویق قرار گیرند و برای مشترکان پرمصرف نیز تعرفه‌های پلکانی و هزینه‌های متناسب با میزان مصرف در نظر گرفته شود.
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به اجرای سازوکار تعرفه‌گذاری پلکانی در بخش برق و گاز گفت: در سال‌های اخیر هزینه مصرف در پله‌های بالاتر افزایش یافته اما همچنان ملاحظات اجتماعی و نگرانی از ایجاد نارضایتی عمومی در تعیین تعرفه‌ها وجود دارد. از سوی دیگر، در برخی پله‌های مصرف بالا نیز همچنان یارانه انرژی به مشترکان تعلق می‌گیرد.
وی با تأکید بر ضرورت شفاف‌سازی درباره محل هزینه‌کرد درآمدهای حاصل از جریمه‌ها افزود: بر اساس قوانین و مقررات، درآمدهای حاصل از این بخش باید در حوزه‌هایی مانند بهینه‌سازی مصرف انرژی، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و حفاظت از محیط زیست هزینه شود.
ضرورت شفاف‌سازی درباره محل هزینه‌کرد جریمه‌های انرژی
این کارشناس حوزه انرژی با بیان اینکه اطلاع‌رسانی درباره محل هزینه‌کرد درآمدهای حاصل از جریمه‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته است، تصریح کرد: اگر دستگاه‌های مسئول از محل این درآمدها اقداماتی مانند توسعه نیروگاه‌های خورشیدی، اصلاح عایق‌بندی موتورخانه‌ها یا اجرای طرح‌های بهینه‌سازی انجام می‌دهند، باید نتایج آن را به‌صورت عمومی منتشر کنند.
وی افزود: مردم باید بدانند جریمه‌ای که بابت مصرف بیش از الگوی تعیین‌شده پرداخت می‌کنند، در چه محلی هزینه می‌شود. هدف از این جریمه‌ها صرفاً تنبیه مصرف‌کننده نیست بلکه باید به اصلاح الگوی مصرف و توسعه زیرساخت‌های مرتبط با انرژی کمک کند.
باقری ادامه داد: برای مثال، وزارت نیرو می‌تواند به‌صورت سالانه اعلام کند چه میزان درآمد از محل جریمه مصرف‌کنندگان پرمصرف به دست آمده و این منابع در چه بخش‌هایی هزینه شده است؟ چه تعداد نیروگاه خورشیدی توسعه یافته یا چه تعداد موتورخانه برای کاهش اتلاف انرژی اصلاح شده است؟
وی با بیان اینکه چنین گزارش‌هایی را در اطلاع‌رسانی عمومی دستگاه‌های دولتی کمتر مشاهده کرده است، گفت: ممکن است این اقدامات داخل سازمان‌ها انجام شوداما اگر نتایج آن‌ها به اطلاع مردم نرسد، اثرگذاری لازم را در اعتمادسازی و فرهنگ‌سازی نخواهد داشت.
شناسایی مشترکان پرمصرف و بازنگری در نحوه توزیع یارانه
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به ضرورت شناسایی مصرف‌کنندگان پرمصرف اظهار کرد: در حال حاضر با توجه به اطلاعات موجود از کنتورهای مصرف، می‌توان ساختمان‌ها و مشترکانی را که میزان مصرف بالایی دارند شناسایی کرد.
وی افزود: بر اساس آماری که در این زمینه مطرح می‌شود، بخش کوچکی از ساختمان‌های مسکونی سهم قابل‌توجهی از مصرف گاز خانگی را به خود اختصاص می‌دهند بنابراین لازم است سیاست‌های تشویقی و بازدارنده به‌گونه‌ای طراحی شوند که میان مشترکان کم‌مصرف و بسیار پرمصرف تفاوت مشخصی وجود داشته باشد.
باقری تأکید کرد: وقتی مشترک کم‌مصرف مشاهده کند که به دلیل رعایت الگوی مصرف، از مشوق مالی برخوردار شده است و مشترک پرمصرف نیز بداند مصرف مازاد او هزینه بیشتری دارد، انگیزه بیشتری برای اصلاح رفتار مصرفی ایجاد خواهد شد.
هدررفت آب گرم؛ مصرف پنهان انرژی در خانه‌ها
این کارشناس حوزه انرژی در ادامه به برخی عادت‌های روزمره مردم اشاره کرد که بدون آگاهی از پیامدهای آن‌ها به افزایش مصرف انرژی منجر می‌شوند و گفت: یکی از این موارد، هدررفت آب گرم است؛ موضوعی که بسیاری از افراد تنها از منظر مصرف آب به آن توجه می‌کنند، در حالی که برای گرم کردن این آب نیز انرژی به‌ویژه گاز مصرف شده است.
وی توضیح داد: زمانی که شیر آب گرم را باز می‌کنیم و آب برای رسیدن به دمای مطلوب جریان پیدا می‌کند، علاوه بر آب، انرژی گاز نیز مصرف می‌شود بنابراین، وقتی آب گرم بدون استفاده هدر می‌رود، در واقع انرژی مصرف‌شده برای گرم کردن آن نیز از بین رفته است.
باقری استفاده از سردوش‌های کاهنده مصرف آب را یکی از راهکارهای کاهش این نوع اتلاف دانست و افزود: این سردوش‌ها با ترکیب هوا و آب، امکان استفاده از حجم کمتری از آب را فراهم می‌کنند و در عین حال می‌توانند شرایط مشابهی با سردوش‌های معمولی ایجاد کنند. در نتیجه، علاوه بر کاهش مصرف آب، انرژی مورد نیاز برای گرم کردن آن نیز کاهش می‌یابد.
مصرف برق وسایل در حالت آماده‌به‌کار را جدی بگیریم
وی یکی دیگر از عادت‌های روزمره مؤثر بر مصرف انرژی را استفاده مداوم از چندراهی‌های برقی عنوان کرد و گفت: برخی وسایل برقی حتی زمانی که به‌طور مستقیم مورد استفاده قرار نمی‌گیرند، ممکن است مقدار محدودی برق مصرف کنند. از آنجا که در بسیاری از خانه‌ها چندراهی‌های برقی به‌صورت دائمی متصل هستند، قطع کردن آن‌ها در زمان‌هایی که نیازی به استفاده از وسایل نیست، می‌تواند به کاهش مصرف کمک کند.
باقری تاکید کرد: اگرچه مصرف برق هر یک از این وسایل به‌تنهایی ممکن است ناچیز باشد اما وقتی این میزان مصرف در تعداد زیادی از ساختمان‌های کشور تکرار شود، مجموع آن قابل توجه خواهد بود و به همین دلیل اصلاح چنین عادت‌هایی اهمیت دارد.
خاموش کردن چراغ‌های غیرضروری باید به یک رفتار عمومی تبدیل شود
این کارشناس حوزه انرژی با تأکید بر ضرورت توجه به مصرف برق در محیط‌های عمومی، اداری و آموزشی اظهارکرد: در فصل‌هایی مانند تابستان که مصرف برق افزایش پیدا می‌کند باید نسبت به روشن ماندن چراغ‌ها و تجهیزات غیرضروری در محل کار، دانشگاه‌ها و ساختمان‌های مختلف حساسیت بیشتری وجود داشته باشد.
وی ادامه داد: هر فرد باید در محیطی که حضور دارد، نسبت به مصرف انرژی احساس مسئولیت کند و اگر چراغی بدون استفاده روشن مانده است، آن را خاموش کند. این موضوع شاید در مقیاس کلان تأثیرگذار به نظر نرسد، اما در مجموع می‌تواند به کاهش مصرف برق در سطح کشور کمک کند.
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به تأثیر اطلاع‌رسانی فوری رسانه‌ها بر رفتار مصرف‌کنندگان گفت: در برخی مواقع، پس از اعلام درخواست کاهش مصرف برق از طریق رسانه ملی، کاهش قابل توجهی در مصرف شبکه مشاهده شده است. بر اساس تجربه و گزارش‌هایی که در این زمینه مطرح شده، حتی در فاصله زمانی حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پس از اطلاع‌رسانی، کاهش مصرف در حدود پنج تا ۱۰ درصد گزارش شده است.
باقری در پایان تأکید کرد: این تجربه نشان می‌دهد که رسانه‌ها می‌توانند با حساس کردن ذهن مخاطبان نسبت به اهمیت مصرف انرژی، نقش مؤثری در تغییر رفتار جامعه داشته باشند. لازم است آموزش و فرهنگ‌سازی به‌صورت روزانه، مستمر و با زبانی قابل‌پذیرش برای عموم مردم دنبال شود تا این باور شکل بگیرد که همه در یک سرزمین و با منابع مشترک زندگی می‌کنیم و حفظ انرژی، در واقع حفظ سهم نسل‌های آینده است