ستایش کوروش و غفلت از میراث او

بازار آریا - دنیای‌اقتصاد: «در ماه اَرَخسمنو (Arahsamnu= ماه‌ هشتم) ، روز سوم (=هفتم آبان‌ماه) کوروش به بابل اندر آمد. شاخه‌های سبز در برابر او (=زیر پای او) گسترده شد.» این توصیف در «رویدادنامه نبونئید» که مرحوم عبدالمجید ارفعی آن را ترجمه کرده، آمده است. براساس اسنادی مشابه این، امروز هفتم آبان روزی است که کوروش با صلح و احترام وارد بابل شد. شهری که بدون کشتار و ویرانی به قلمرو هخامنشیان اضافه شد. کوروش برخلاف حاکمان و فاتحان هم‌عصرش، نه خونی در این شهر ریخت و نه معبدی را ویران کرد و نه پیروان دینی را به بند کشید. او حاکمی بود که صلح را پاس می‌داشت و نامش با همین ویژگی در تاریخ جاودان شده است.

در بخشی از متن استوانه کوروش آمده است:‌ «سپاهیان گسترده‌ام با آرامش درون بابل گام برمی‌داشتند. نگذاشتم کسی در همۀ [سومر و] اَکَد هراس‌آفرین باشد. در پیِ امنیتِ شهرِ بابل و همۀ جایگاه‌های مقدسش بودم. مردم بابل... که برخلاف خواست خدایان یوغی بر آنان نهاده بود که شایسته‌شان نبود، خستگی‌هایشان را تسکین دادم و از بندها رهایشان کردم.» کوروش حاکم قدرتمند و محبوب تاریخ است که گستره حکومتش به گواه اسناد باستانی «از شرق تا غرب عالم» را در بر می‌گرفت، اما انتخاب او در ورود به بسیاری از سرزمین‌ها و فتوحاتش صلح‌جویی و احترام به تفاوت‌ها بود؛ هر چند حالا برخی چهره‌های سیاسی سعی در نادیده گرفتن این روایت صلح‌طلبانه دارند. از جمله مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا که چندی پیش در سایه آکروپلیس یونان، درباره هخامنشیان و تاریخشان سخن گفت و تنها به روایت بخشی از این تاریخ اکتفا کرد. اما تاریخ جهان، تاریخ فتوحات و کشورگشایی‌هاست و کمتر چهره‌ای در آن به اندازه کوروش در اوج قدرت، صلح را در رفتار و گفتار خود متجلی کرده است. این همان وجهی است که باید بر آن تاکید کرد، میراث ماندگار شاهی که حتی مورخان یونانی -که همواره از شاهان هخامنشی بدگویی کرده‌اند- از او به نیکی و احترام یاد کرده‌اند.
وضعیت میراث کوروش
شاید بتوان گفت مهم‌ترین میراث کوروش برای جهان، گفتمان صلح و مداراست؛ میراثی که جهان امروز ما چندان اعتنایی به آن ندارد. اما از دودمان کوروش میراث عظیم دیگری هم به جا مانده که برای بسیاری نماد شکوه ایران در جهان باستان است. میراثی که سال‌هاست شرایط مطلوبی ندارد. از تخت جمشید و پاسارگاد تا نقش رستم و مقابر تاریخی در کوه فالونک فارس. آثاری که یا زخمی فرونشست شده‌اند یا در معرض هجوم گل‌سنگ‌ها هستند؛ یا معدنکاوی‌ها سایه بر سرشان انداخته یا پای توسعه بی‌ضابطه به حریمشان باز شده است. امسال هم به سیاق سال‌های قبل، مسیرهای منتهی به پاسارگاد در روز هفتم آبان مسدود است. اما این تنها مساله پاسارگاد نیست. باغ عظیم و گسترده پاسارگاد که در بسیاری از تاریخ‌نگاری‌های یونانی از آن به عنوان باغی «مصفا» یاد شده، امروز عمیقا خشک شده و اسیر فرونشست است. پدیده‌ای که کسی نمی‌داند قرار است چه بر سر آن مقبره منحصر‌به‌فرد در میانه دشت بیاورد. اما همه می‌دانند که فرونشست مرودشت که حاصل حفر بی‌رویه چاه‌، سوءمدیریت منابع، ساخت و آبگیری سد سیوند و بسیاری عوامل دیگر است، تهدیدی است که اگر فکری برای آن نشود، قرار است ضربه‌ای کاری بر تن پاسارگاد وارد کند.