بازار آریا - جاستین لاهارت افزایش تقاضا برای تراشههای حافظه، قیمتها را بالا میبرد. آیا افزایش بهرهوری ناشی از هوش مصنوعی بهموقع رخ خواهد داد تا بتواند از شدت این تورم بکاهد؟ گسترش گسترده زیرساختهای هوش مصنوعی به عاملی تازه برای افزایش تورم تبدیل میشود و قیمت قطعات و برق را بالا میبرد.
جنگهای تجاری دولت ترامپ فروکش کرده است. سرانجام قیمت بنزین نیز در حال کاهش است. با این حال، تورم اکنون با عاملی تازه مواجه شده است و آن عامل، توسعه گسترده زیرساختهای هوش مصنوعی در آمریکا است که بهتدریج قیمت همهچیز، از گوشیهای هوشمند گرفته تا برق را افزایش میدهد.
اکنون پرسش این است که این توسعه زیرساختی تا چه اندازه میتواند در سراسر اقتصاد موج ایجاد کند و برای چه مدت میتواند تورم را در سطحی بالا نگه دارد. پاسخ به این پرسشها پیامدهای مهمی برای اقتصاد خواهد داشت.
حجم سرمایهای که برای رقابت در حوزه هوش مصنوعی به اقتصاد تزریق میشود، بیسابقه است. بر اساس دادههای شرکت فکتست، تحلیلگران برآورد میکنند مخارج سرمایهای پنج شرکت موسوم به «ابرشرکتها» شامل آلفابت، آمازون، متا پلتفرمز، مایکروسافت و اوراکل، امسال به ۷۴۱میلیارد دلار برسد؛ رقمی که نسبت به سال گذشته نزدیک به ۷۵درصد افزایش یافته است.
این همه پول کجا هزینه میشود؟ استین فن نویوِربورخ، اقتصاددان دانشگاه کلمبیا، میگوید درحالیکه بخش عمده گفتوگوها بر قابلیتهای هوش مصنوعی متمرکز است، توسعه زیرساختهای مورد نیاز آن ماهیتی بهشدت فیزیکی دارد.
مراکز داده مورد استفاده برای هوش مصنوعی به تجهیزات پیشرفته محاسباتی، سامانههای خنککننده برای جلوگیری از داغشدن این تجهیزات، کابلهای برق و فیبر نوری و ژنراتورهای پشتیبان برای جلوگیری از اختلال در تامین برق نیاز دارند. فن نویوِربورخ بر اساس پروژههایی که اعلام شده یا در دست برنامهریزی است، برآورد میکند هزینه توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی تا سال۲۰۳۲ به حدود ۸تریلیون دلار برسد؛ رقمی که تقریبا پنجبرابر ارزش کل بازار املاک شهر نیویورک است. با چنین سطح بالایی از تقاضا، قیمت بسیاری از کالاها و تجهیزاتی که در توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی به کار میروند، در حال افزایش است. از آنجا که این تجهیزات فقط برای هوش مصنوعی استفاده نمیشوند، افزایش قیمت آنها به بخشهای گستردهتری از اقتصاد نیز سرایت میکند.
برای مثال، تراشههای حافظه و ذخیرهسازی در طیف گستردهای از محصولات الکترونیک مصرفی، از کنسولهای بازی ویدئویی گرفته تا خودروها، به کار میروند.
نینتندو، مایکروسافت و سونی همگی قیمت محصولات خود را افزایش دادهاند. به گفته تیم کوک، مدیرعامل اپل، محصولات این شرکت نیز با افزایش قیمت مواجه خواهند شد. او در گفتوگو با والاستریت ژورنال اعلام کرد افزایش هزینهها چیزی متفاوت از هر آن چیزی بوده که او در بیش از ۴۰ سال فعالیت خود در «هر حوزهای» تجربه کرده است.
اگر هوش مصنوعی همان تحول انقلابی باشد که بسیاری از اقتصاددانان پیشبینی میکنند، ممکن است در نهایت به کاهش تورم منجر شود. تجربه انقلابهای فناورانه گذشته نیز چنین درسی به ما میدهد. این تحولات بهرهوری نیروی کار را افزایش دادند و به کسبوکارها امکان دادند بدون افزایش قیمتها، تقاضا را راحتتر پاسخ دهند.
کوین وارش، رئیس کنونی فدرالرزرو، پیشتر نیز چنین استدلالی را مطرح کرده است. وارش در ماه نوامبر در والاستریت ژورنال نوشت: «هوش مصنوعی نیرویی مهم در جهت کاهش تورم خواهد بود؛ زیرا بهرهوری را افزایش میدهد و رقابتپذیری آمریکا را تقویت میکند.»
برداشت وارش از تاثیر رونق هوش مصنوعی بر تورم، نخستین آزمون مهم رهبری او در فدرالرزرو خواهد بود. توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی ممکن است بسیار سریعتر از فناوریهای تحولآفرین گذشته، مانند راهآهن در قرن نوزدهم، برقیشدن در اوایل قرن بیستم یا ارتباطات مخابراتی در دوران رونق شرکتهای اینترنتی، انجام شود. با این حال، به ثمر رسیدن این سرمایهگذاریها زمان خواهد برد.
حتی با فرض یک روند شتابگرفته، اقتصاددانان بانک یوبیاس بر این باورند که دستکم چند سال زمان لازم است تا هوش مصنوعی بتواند به کاهش تورم کمک کند.
در کوتاهمدت، تقاضایی که هوش مصنوعی ایجاد کرده است به افزایش قیمتها منجر میشود. در نظرسنجی انجمن ملی اقتصاد کسبوکار از اقتصاددانان که چند روز پیش منتشر شد، ۸۱ درصد پاسخدهندگان اعلام کردند توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی در سال آینده به افزایش تورم منجر میشود.
گرگوری داکو، اقتصاددان ارشد موسسه EY-Parthenon و رئیس انجمن ملی اقتصاد کسبوکار گفت: «در مرحله نخست هر انقلاب فناورانه بزرگ، معمولا فشار بر منابع محدود افزایش مییابد و همین مساله به افزایش قیمتها منجر میشود.»
این روند از هماکنون در دادههای تورمی نیز نمایان شده است. بر اساس دادههای وزارت کار آمریکا، قیمت مصرفکننده برای نرمافزارهای رایانهای و لوازم جانبی در ماه مه نسبت به سال گذشته حدود ۱۵ درصد افزایش یافته است. احتمال افزایش بیشتر قیمتها نیز وجود دارد؛ شاخص وزارت کار برای قیمت عمدهفروشی قطعات و لوازم الکترونیک ماه گذشته نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۷درصد افزایش یافت.
به گفته استراتژیستهای موسسه اورکور ISI، تاثیر توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی بر قیمتها ممکن است اساسا با تاثیر تعرفههایی که سال گذشته وضع شدند یا افزایش قیمت سوخت در سال جاری متفاوت باشد. تعرفهها و نفت هر دو شوکهایی یکباره هستند که افزایش قیمت آنها برای مدتی به اقتصاد منتقل میشود. اما هوش مصنوعی یک شوک تقاضاست که میتواند برای سالها ادامه داشته باشد. در واقع، بخش بزرگی از این شوک تقاضا هنوز رخ نداده است. لیزا کوک، عضو هیاتمدیره فدرالرزرو، ماه گذشته در یک سخنرانی گفت تنها بخش کوچکی از سرمایهگذاری اعلامشده برای مراکز داده تاکنون عملیاتی شده است. سرمایهای که شرکتهای اوپنایآی و آنتروپیک انتظار دارند در عرضه اولیه سهام خود در آینده جذب کنند نیز میتواند به توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی شتاب بیشتری بدهد.
این روند در رشد قیمت سهام شرکتهای تولیدکننده تراشه نیز بازتاب یافته است؛ سهامی که در واکنش به انتظار سرمایهگذاران برای افزایش چشمگیر تقاضا، بهشدت رشد کردهاند. حتی با وجود ریزش شدید این هفته، شاخص نیمهرساناهای PHLX طی یک سال گذشته حدود ۱۵۰درصد افزایش یافته است. البته مراکز داده فقط به تراشه نیاز ندارند. بسیاری از دیگر تجهیزات و کالاهایی که برای ساخت و بهرهبرداری از مراکز داده استفاده میشوند نیز مانند تراشهها، کاربردهای گستردهای در سراسر اقتصاد دارند. این مساله میتواند هزینههای طیف متنوعی از کسبوکارها را افزایش دهد و آنها نیز ممکن است برای جبران این هزینهها، قیمت بیشتری از مصرفکنندگان دریافت کنند.
در برخی موارد، توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی میتواند هزینه نیروی کار را نیز افزایش دهد. دستمزد کارگرانی که در ساخت مراکز داده مورد تقاضا هستند، در حال افزایش است. متوسط دستمزد ساعتی کارکنان پیمانکاران برق و نصب سیمکشی در ماه آوریل نسبت به سال گذشته 6.5درصد افزایش یافت؛ درحالیکه این افزایش برای کل کارکنان بخش خصوصی 3.6درصد بود. همزمان با راهاندازی مراکز داده جدید، تقاضا برای برق نیز افزایش مییابد. اقتصاددانان گلدمن ساکس در اوایل سال جاری پیشبینی کردند مراکز داده تا سال۲۰۳۰ تقریبا نیمی از رشد تقاضای برق در آمریکا را به خود اختصاص دهند. بر همین اساس، آنها انتظار داشتند قیمت برق مصرفکنندگان در سال جاری و سال آینده، سالانه حدود ۶درصد افزایش یابد.
البته اقتصاددانان انتظار ندارند توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی چیزی شبیه موج تورمی بزرگی را ایجاد کند که آمریکا پس از بازگشایی اقتصاد و پایان بحران کووید-۱۹ تجربه کرد. کالاهایی مانند گوشیهای هوشمند و بازیهای ویدئویی تنها بخش بسیار کوچکی از هزینههای سالانه مردم را تشکیل میدهند. حتی برق نیز بر اساس دادههای وزارت کار، تنها حدود ۲.۵ درصد از هزینههای مصرفکنندگان را به خود اختصاص میدهد. در عوض، توسعه هوش مصنوعی میتواند موجب شود تورم بهطور کلی برای مدت طولانیتری در سطحی بالا باقی بماند.
هدف بانک مرکزی آمریکا رساندن تورم به ۲درصد است؛ سطحی که بیش از پنج سال است مشاهده نشده، زیرا مجموعهای از عوامل که در ابتدا موقتی به نظر میرسیدند، قیمتها را افزایش دادهاند.
یون استینسون، اقتصاددان دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، گفت: «هرچه این اتفاقات بیشتر رخ دهد، احتمال اینکه مردم فکر کنند این یک الگو است و شاید نباید انتظار داشته باشم تورم دوباره کاهش پیدا کند، بیشتر میشود.»
* خبرنگار حوزه اقتصاد والاستریت ژورنال