بازار آریا - دنیایاقتصاد: با وجود افت محسوس قیمت نفت خام در هفتههای اخیر و کاهش نسبی تنشها در خاورمیانه، قیمت بنزین در آمریکا همچنان آنگونه که کاخ سفید انتظار دارد کاهش نیافته است؛ موضوعی که به یکی از دغدغههای اصلی دولت ایالات متحده در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره تبدیل شده و حتی دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا را به رویارویی مستقیم با شرکتهای بزرگ نفتی کشانده است. ترامپ با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» اعلام کرد به وزارت دادگستری آمریکا دستور داده بهطور فوری درباره عملکرد شرکتهای نفتی تحقیق کند. وی این شرکتها را متهم کرد که با وجود کاهش بهای نفت خام، قیمت بنزین را متناسب با آن کاهش نداده و مصرفکنندگان آمریکایی را «گرانفروشی» میکنند. وی در این پیام نوشت شرکتهای بزرگ نفتی نفت خام را با قیمتهای بسیار پایینتر خریداری میکنند، اما این کاهش را به رانندگان آمریکایی منتقل نمیکنند.
به گفته او، قیمت نفت «مانند سنگ در حال سقوط است» و قیمت بنزین نیز باید بسیار سریعتر از روند فعلی کاهش یابد. این موضعگیری در حالی مطرح میشود که افزایش هزینه سوخت به یکی از حساسترین موضوعات اقتصادی برای خانوارهای آمریکایی تبدیل شده است. افزایش قیمت بنزین نهتنها هزینه رفتوآمد روزانهمیلیونها نفر را بالا برده، بلکه بر هزینه حملونقل، قیمت کالاها و حتی بهای بلیت سفر نیز اثر گذاشته است؛ مسالهای که به نوشته تارنمای آکسیوس، میتواند در آستانه انتخابات میاندورهای برای جمهوریخواهان هزینه سیاسی قابلتوجهی ایجاد کند.
در مقابل، موسسه نفت آمریکا (API) که نماینده شرکتهای بزرگ نفت و گاز این کشور است، ضمن رد اتهام ترامپ، اعلام کرده که قیمت بنزین الزاما همزمان با کاهش قیمت نفت خام افت نمیکند. به گفته این نهاد، بازار همچنان تحت تاثیر اختلالهای ناشی از جنگ، وضعیت پالایشگاهها، موجودی انبارها و مشکلات زنجیره تامین قرار دارد و به همین دلیل کاهش قیمت نفت خام با تاخیر در قیمت خردهفروشی بنزین منعکس میشود.
موشک و پر
کارشناسان بازار انرژی معتقدند رابطه میان قیمت نفت خام و بنزین، رابطهای مستقیم اما با تاخیر زمانی است. در ادبیات بازار انرژی، این پدیده با اصطلاح «موشک و پر»(Rockets and Feathers) شناخته میشود؛ به این معنا که قیمت بنزین هنگام افزایش قیمت نفت مانند موشک به سرعت بالا میرود، اما هنگام کاهش قیمت نفت، همانند یک پر بهآرامی پایین میآید. علت اصلی این رفتار، ساختار بازار فرآوردههای نفتی است. پالایشگاهها، شبکه توزیع و جایگاههای سوخت معمولا بنزین را با موجودیهایی که پیشتر با قیمتهای بالاتر خریداری شده عرضه میکنند و کاهش قیمت نفت خام با فاصله زمانی به مصرفکننده نهایی منتقل میشود.
افزون بر این، فروشندگان سوخت در دوره کاهش قیمت نفت از حاشیه سود بیشتری برخوردار میشوند. نمونه بارز این روند پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین مشاهده شد. در آن بحران، قیمت نفت برنت پس از ۱۷۱روز به سطح پیش از جنگ بازگشت، اما قیمت بنزین آمریکا ۱۰۴روز دیگر زمان نیاز داشت تا به همان سطح برسد؛ در مجموع ۲۷۵روز طول کشید تا مصرفکنندگان آثار کامل افت قیمت نفت را در جایگاههای سوخت احساس کنند.
اثر جنگ با ایران بر بازار سوخت
جنگ ایران و آمریکا و بسته شدن تنگه هرمز در ماههای گذشته نیز شوک مشابهی را به بازار انرژی وارد کرد. این بحران موجب جهش قیمت جهانی نفت و افزایش سریع قیمت بنزین در آمریکا شد. هرچند پس از برقراری آتشبس موقت، آغاز مذاکرات تهران و واشنگتن و بازگشایی تدریجی تنگه هرمز، قیمت نفت روند نزولی در پیش گرفت، اما بازار هنوز به شرایط عادی بازنگشته است. آمارهای حملونقل دریایی نشان میدهد تعداد نفتکشهای عبوری از تنگه هرمز همچنان فاصله قابلتوجهی با سطح پیش از جنگ دارد. افزون بر آن، ادامه عملیات پاکسازی مینهای دریایی، نگرانی شرکتهای کشتیرانی، ابهام درباره دریافت احتمالی عوارض از کشتیها و تردید نسبت به پایداری توافق موقت، همچنان ریسک عرضه نفت را بالا نگه داشته است.
هر گالن بنزین ۳.۹دلار
براساس آمار انجمن خودروی آمریکا (AAA)، متوسط قیمت هر گالن بنزین معمولی در آمریکا اکنون به حدود ۳.۹دلار رسیده است؛ رقمی که نسبت به میانگین ۴.۵دلاری یک ماه قبل نزدیک به ۱۳درصد کاهش نشان میدهد و برای نخستینبار از ماه مارس به کمتر از چهار دلار رسیده است. با این حال، این رقم هنوز بهمراتب بالاتر از ۳.۲دلار در مدت مشابه سال گذشته است و همچنان فشار قابلتوجهی بر بودجه خانوارهای آمریکایی وارد میکند. برآوردها نشان میدهد افزایش قیمت بنزین بسته به میزان مصرف، هزینه ماهانه سوخت برخی رانندگان را بین کمتر از ۲۰دلار تا بیش از ۳۰۰دلار افزایش داده است. در همین حال، قیمت نفت خام آمریکا نیز اگرچه از اوج روزهای ابتدایی بحران فاصله گرفته، اما هنوز حدود ۲۵درصد بالاتر از ابتدای سال قرار دارد؛ موضوعی که نشان میدهد بازار انرژی هنوز به ثبات کامل نرسیده است.
انتخابات؛ متغیر پنهان بازار انرژی
بسیاری از تحلیلگران معتقدند حساسیت ترامپ نسبت به قیمت بنزین تنها یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه ابعاد سیاسی نیز دارد. تجربه انتخابات آمریکا نشان داده که قیمت سوخت یکی از ملموسترین شاخصهای اقتصادی برای رأیدهندگان محسوب میشود و افزایش آن میتواند مستقیما بر محبوبیت دولت مستقر اثر بگذارد.
از این رو، دولت ترامپ تلاش میکند با کاهش سریعتر قیمت بنزین، فشار هزینهای بر خانوارها را کاهش دهد و از تبدیل شدن بازار سوخت به یکی از نقاط ضعف جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای جلوگیری کند. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند حتی اگر مذاکرات ایران و آمریکا به توافقی پایدار منجر شود و جریان نفت از تنگه هرمز به طور کامل عادی شود، کاهش قیمت بنزین در جایگاههای سوخت آمریکا احتمالا با همان الگوی شناختهشده «موشک و پر» و با فاصله زمانی قابلتوجه نسبت به افت قیمت نفت خام رخ خواهد داد؛ موضوعی که میتواند چالش سیاسی ترامپ را دستکم تا ماههای آینده همچنان زنده نگه دارد.