بازار آریا - دنیای اقتصاد – گروه ترجمه: رشد شتابان هوش مصنوعی تنها رقابت بر سر تولید تراشههای پیشرفته و ساخت مراکز داده را تشدید نکرده، بلکه در حال ایجاد بازاری کاملا جدید در نظام مالی جهان است. اگر تا دیروز نفت، گاز، برق یا فلزات در بازارهای مالی معامله میشدند، اکنون نوبت به قدرت پردازش رسیده است. شرکتهای فناوری، بورسهای بزرگ و نهادهای مالی در تلاش هستند توان محاسباتی را به یک دارایی مالی تبدیل کنند؛ داراییای که بتوان آن را وثیقه وام قرار داد، برای آن قرارداد آتی تعریف کرد و حتی صندوقهای سرمایهگذاری مبتنی بر آن راهاندازی کرد.
این تحول، نشانه ورود اقتصاد هوش مصنوعی به مرحلهای تازه است. با افزایش تقاضا برای پردازندههای گرافیکی مورد استفاده در آموزش و اجرای مدلهای هوش مصنوعی، قدرت پردازش به یکی از گرانترین نهادههای تولید تبدیل شده است. در چنین شرایطی، هم عرضهکنندگان این خدمات به دنبال کسب درآمد بیشتر از داراییهای خود هستند و هم مصرفکنندگان بزرگ میخواهند در برابر نوسان قیمت این نهاده حیاتی از خود محافظت کنند.
براساس گزارش اکونومیست، ایده مالیسازی قدرت پردازش موضوع تازهای نیست. در سال ۲۰۱۴ گروهی از متخصصان آلمانی با راهاندازی «بورس ابری دویچه بورس» تلاش کردند بستری برای خرید و فروش ظرفیت مازاد مراکز داده ایجاد کنند، اما این تجربه تنها دو سال دوام آورد. در آن زمان استانداردسازی پردازندههای مرکزی، تفاوت خدمات شرکتهای ابری و هزینه بالای یکپارچهسازی آنها، مانع شکلگیری بازاری عمیق و نقدشونده شد و این پروژه در سال ۲۰۱۶ متوقف شد.
اکنون اما شرایط کاملا متفاوت است. تنها در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶، شرکتهای جهان حدود ۱۲۹میلیارد دلار برای خدمات رایانش ابری هزینه کردهاند؛ رقمی که از کل هزینه این بازار در یک سال کامل، یک دهه قبل، بیشتر است. همزمان پنج غول بزرگ رایانش ابری آمریکا امسال حدود ۷۰۰میلیارد دلار صرف توسعه مراکز داده خواهند کرد. چنین رشدی باعث شده است که قدرت پردازش دیگر تنها یک اصطلاح فنی نباشد، بلکه به یکی از مهمترین نهادههای اقتصاد جهانی تبدیل شود.
در این میان، نقش پردازندههای گرافیکی یا GPU بیش از هر زمان دیگری پررنگ شده است. برخلاف گذشته که پردازندههای مرکزی محور اصلی بازار بودند، اکنون آموزش و اجرای مدلهای هوش مصنوعی به هزاران پردازنده گرافیکی نیاز دارد. بسیاری از شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی امروز هزینه بیشتری برای تامین توان محاسباتی پرداخت میکنند تا حقوق کارکنان خود. همین موضوع ارزش اقتصادی این دارایی را به شکل چشمگیری افزایش داده است.
نخستین گام در مالیسازی این دارایی، استفاده از آن بهعنوان وثیقه دریافت وام بوده است. برخی شرکتهای ارائهدهنده خدمات پردازشی که به «نئوکلاود» معروف هستند، ارزش بالای پردازندههای گرافیکی خود را پشتوانه تامین مالی قرار دادهاند. برای نمونه، بانک سرمایهگذاری مککواری در سال ۲۰۲۴ تامین مالی ۵۰۰میلیون دلاری شرکت لامبدا را با پشتوانه تراشههای انویدیا سازماندهی کرد. این بانک بعدها تامین مالی مشابهی را نیز برای شرکت فلویداستک انجام داد.
البته کارشناسان معتقدند حتی این وامها نیز صرفا بر ارزش تراشهها متکی نیستند. شرکت کورویو، بزرگترین بازیگر این بازار، علاوه بر سختافزار خود، قراردادهای چندساله مشتریانش را نیز بهعنوان تضمین در اختیار وامدهندگان قرار میدهد. به همین دلیل موسساتی مانند بلکاستون و مگنتار کپیتال بیش از آنکه نگران افت ارزش تراشهها باشند، به درآمدهای آینده این شرکتها اتکا میکنند. این شیوه تامین مالی شباهت زیادی به پروژههای زیرساختی مانند نیروگاهها و بزرگراهها دارد.
اما اگر فروشندگان به دنبال تامین مالی هستند، خریداران به ابزار دیگری نیاز دارند. شرکتهایی که سالانهمیلیاردها دلار برای هوش مصنوعی هزینه میکنند، میخواهند قیمت آینده قدرت پردازش را نیز مدیریت کنند. همانگونه که صنایع مختلف از قراردادهای آتی برای پوشش ریسک قیمت نفت، برق، ارز یا نرخ بهره استفاده میکنند، مصرفکنندگان بزرگ خدمات پردازشی نیز به دنبال بازاری هستند که بتوانند هزینه آینده توان محاسباتی را در آن تثبیت کنند. در همین راستا، دو استارتآپ آمریکایی سیلیکون دیتا و اورن در حال طراحی نخستین قراردادهای آتی قدرت پردازش هستند. سیلیکون دیتا با همکاری گروه سیامای و اورن با همکاری شرکت اینترکانتیننتال اکسچنج، مالک بورس نیویورک، قصد دارند تا پایان امسال این معاملات را راهاندازی کنند. هر دو شرکت شاخصهایی برای قیمت اجاره ساعتی پردازنده H۱۰۰ شرکت انویدیا طراحی کردهاند تا مبنای قیمتگذاری این قراردادها باشد.
موانع پیشرو
با این حال، مسیر پیشرو بدون چالش نیست. مهمترین مانع، استانداردسازی این بازار است. نسلهای مختلف تراشهها کارآیی متفاوتی دارند، خدمات شرکتهای ابری از نظر کیفیت یکسان نیست، نحوه اتصال هزاران تراشه به یکدیگر بر عملکرد آنها تاثیر میگذارد و حتی محل استقرار مراکز داده نیز در قیمت خدمات نقش دارد. به همین دلیل برخی فعالان صنعت معتقدند شکلگیری یک بازار مشتقه عمیق و کارآمد شاید به یک دهه زمان نیاز داشته باشد.
در مقابل، حامیان این ایده میگویند هیچ بازار مالی در ابتدای راه کاملا استاندارد نبوده است. حتی در بازار نفت نیز شاخصهای مختلف همواره قیمتهای متفاوتی داشتهاند، اما این موضوع مانع توسعه معاملات آتی نشده است. از نگاه آنها، بازار قدرت پردازش نیز به مرور زمان استانداردهای خود را پیدا خواهد کرد.
یکی دیگر از عواملی که خوشبینی نسبت به آینده این بازار را تقویت میکند، عملکرد پردازندههای سری «هاپر» شرکت انویدیا است. برخلاف پیشبینی قبلی مدیرعامل این شرکت که انتظار داشت با عرضه نسل جدید «بلکول» ارزش مدلهای قدیمی به سرعت کاهش یابد، قیمت اجاره تراشههای H۱۰۰ همچنان در سطح بالایی باقی مانده است. این موضوع نشان میدهد دارایی پایه قراردادهای آتی احتمالی، دستکم در کوتاهمدت، با افت شدید ارزش روبهرو نخواهد شد.
همزمان بازیگران مالی بیشتری نیز وارد این عرصه شدهاند. شرکت آرکیتکت فایننشال تکنولوژیز بورس اختصاصی معاملات آتی قدرت پردازش را در برمودا راهاندازی کرده و قصد دارد بازار مشابهی را نیز در آمریکا ایجاد کند. از سوی دیگر، شرکتهای سرمایهگذاری راندهیل اینوستمنتس و پروشیرز نیز درخواست راهاندازی صندوقهای قابل معامله مبتنی بر قراردادهای آتی قدرت پردازش را ارائه کردهاند و حتی برخی شرکتها به دنبال عرضه صندوقهای اهرمی هستند.
این تحولات نشان میدهد که اقتصاد هوش مصنوعی تنها در حال تغییر فناوری نیست، بلکه ساختار بازارهای مالی را نیز دگرگون میکند. اگر این روند ادامه یابد، قدرت پردازش همان جایگاهی را در اقتصاد دیجیتال پیدا خواهد کرد که نفت در اقتصاد صنعتی داشت؛ داراییای که نهتنها خرید و فروش میشود، بلکه قیمت آینده آن نیز در بازارهای مالی معامله خواهد شد و به یکی از ابزارهای جدید سرمایهگذاری، تامین مالی و مدیریت ریسک تبدیل خواهد شد.