تهران و مسکو در مسیر تعمیق همکاری‌های بلندمدت اقتصادی

بازار آریا - کمیسیون مشترک اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه، به‌عنوان مهم‌ترین سازوکار رسمی توسعه همکاری‌های دوجانبه، طی بیش از دو دهه گذشته نقش محوری در تعمیق روابط اقتصادی، انرژی و تجاری میان دو کشور ایفا کرده و اکنون در سایه تحولات ژئوپلیتیکی و تشدید تحریم‌های غرب، به بستری راهبردی برای گسترش همکاری‌های بلندمدت تهران و مسکو تبدیل شده است.

به گزارش خبرنگار شانا، کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و روسیه داستانی پر پیچ و خم از روابط دو کشور در حدود سه دهه گذشته را بازگو می‌کند، از نخستین دوره در آذر ۱۳۷۵ تا هجدهمین نشست در اردیبهشت ۱۴۰۴، این نشست‌ها نه‌تنها پیوندی اقتصادی، بلکه تجلی مقاومت در برابر فشارهای سیاسی و تحریم‌های غرب بوده‌اند.
ایران و روسیه با دارا بودن بزرگ‌ترین ذخایر گازی از فرصت‌های گسترده‌ای برای حضور در بازارهای جهانی انرژی و گاز برخوردارند. بر اساس آمار، ایران و روسیه درمجموع بیش از ۳۷ درصد منابع گازی جهان را در اختیار دارند. روسیه با ۳۵ تریلیون مترمکعب گاز بیش از ۱۹ درصد ذخایر گازی دنیا را در اختیار دارد. بعد از روسیه، ایران با ۳۳ تریلیون ذخایر گازی کشف‌شده و سهم ۱۷.۱ درصدی در رتبه دوم جای گرفته است.
روابط ایران و روسیه در ادوار مختلف همواره فراز و فرودهایی داشته است؛ دو کشور دارنده منابع عظیم نفت و گاز جهان گاهی در قامت رفیق در کنار هم قرار گرفتند و گاهی نیز به رقابت با یکدیگر پرداختند، اما آنچه مشخص است تهران و مسکو تصمیم گرفتند با حمایت مسئولان بلندپایه در کنار هم به ایفای نقش در عرصه‌های مختلف اقتصادی و سیاسی بپردازند.
رشد و تحول در روابط با ۱۷ نشست مشترک
کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و روسیه در آذر ۱۳۷۵ با نخستین نشست در مسکو آغاز شد. در این نشست مرتضی محمدخان و اولک داویداف هدایت هیئت‌های دو کشور را به‌عهده داشتند و محورهای اصلی مذاکرات شامل انرژی، حمل‌ونقل و توسعه روابط اقتصادی بود. دومین نشست در بهمن‌ ۱۳۷۶ برگزار شد و به گسترش همکاری‌های دوجانبه در حوزه‌های جدید پرداخت. سومین دوره در مهر ۱۳۷۹، بار دیگر در مسکو برگزار و همکاری‌های فرهنگی نیز به مذاکرات اضافه شد.
اردیبهشت‌ ۱۳۸۲ نشست چهارم با محور گفت‌وگوی اسلام و مسیحیت شکل گرفت و دوره پنجم در آذر ۱۳۸۳ با تأکید بر همکاری‌های صنعتی و انرژی ایران و روسیه پای میز مذاکره نشستند. این نشست‌ها، پایه‌های همکاری اقتصادی ایران و روسیه را در دوران ابتدایی پس از فروپاشی شوروی مستحکم کردند.
نشست ششم آذر ۱۳۸۵ در تهران برگزار شد و بیش از هر چیز بر گسترش همکاری‌های تجاری تأکید کرد. هفتمین دوره این نشست آذر ۱۳۸۶ در مسکو بود و بررسی مسائل کلیدی اقتصادی بیش از هر موضوع دیگری در دستور کار قرار داشت. در نشست هشتم در آذر ۱۳۸۸، توافق‌نامه‌ای با ۱۲۰ ماده امضا شد که ساختار همکاری را به‌طور جامع‌تر ترسیم کرد. نشست نهم شهریور ۱۳۹۰ و نشست دهم بهمن‌ ۱۳۹۱، توجه ویژه‌ای به همکاری‌ها در زمینه انرژی و بانکی داشت. در این دوره‌ها، همکاری‌ها به مرحله رشد و توسعه رسیدند.
نشست یازدهم در شهریور ۱۳۹۳، نشست دوازدهم در مهر ۱۳۹۴ و نشست سیزدهم در آذر ۱۳۹۵، هرکدام اهداف تازه‌ای در توسعه روابط اقتصادی دنبال کردند. نشست چهاردهم در اسفند ۱۳۹۶ و نشست پانزدهم در خرداد ۱۳۹۸ در تهران و اصفهان برگزار شدند و محوریت اصلی آنها بر گسترش روابط تجاری و انرژی بود.
تدوین نقشه راه همکاری‌های آینده ایران و روسیه
نشست شانزدهم در آبان‌ ۱۴۰۱ در مسکو با امضای تفاهم‌نامه‌های متعدد، نقطه عطفی در همکاری‌های دوجانبه بود. نشست هفدهم نیز اسفند ۱۴۰۲ در تهران برگزار شد و بر توسعه فناوری ال‌ان‌جی و پتروشیمی تأکید کرد.
هجدهمین نشست اردیبهشت‌ امسال در مسکو برگزار شد. این دوره، به‌عنوان مرحله‌ای جدید در همکاری‌های ایران و روسیه، امکان گسترش روابط در زمینه‌های انرژی، تجاری، و بانکی را فراهم کرد.
در این نشست ایران و روسیه ضمن رفع چالش‌های موجود، نسبت به تدوین نقشه راه همکاری‌های آینده دو کشور در قالب سند یادداشت تفاهم هجدهمین اجلاس اقدام کردند که به امضای محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت ایران و سرگئی تیسیلیوف، وزیر انرژی فدراسیون روسیه به‌عنوان رؤسای کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور رسید.
حالا با فاصله‌ای کمتر از یک سال، این بار تهران میزبان نوزهمین کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور است.
گسترش همکاری در سایه تحریم غرب
نوزهمین کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و روسیه از فردا (۲۷ بهمن) برای دو روز میزبان کارشناسان ایران و روسیه است تا یادداشت تفاهم موردنظر را برای روز چهارشنبه (۲۹ بهمن) و برای امضای وزیر نفت ایران و وزیر انرژی روسیه به‌عنوان رؤسای کمیسیون مشترک دو کشور آماده کنند.
این در حالی است که پس از امضای معاهده مشارکت جامع راهبردی میان جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه در دی ۱۴۰۳ و تصویب موافقت‌نامه تجارت آزاد بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا در بهمن ۱۴۰۳ در مجلس شورای اسلامی ایران، زمینه‌های همکاری بین دو کشور بیش از پیش فراهم شده و پیش‌بینی می‌شود محورهای مختلفی ازجمله توسعه همکاری‌های انرژی، تجاری و اقتصادی، مالی و بانکی، حمل‌ونقل و لجستیک و گمرک، صنعت و معدن، کشاورزی، سلامت و بهداشت، فرهنگی، گردشگری، علمی و فناوری و... همسو با اجرای توافق‌نامه‌های فوق برای گسترش همکاری‌های جامع دو کشور در این اجلاس بررسی شود.