صعود پی‌در‌پی بورس

بازار آریا - دنیای اقتصاد - علی عبدالمحمدی : معاملات بورس تهران در روز چهارشنبه در شرایطی با رشد نماگرهای سهامی به پایان رسید که شاخص در دقایق ابتدایی معاملات، برای نخستین بار در تاریخ خود وارد کانال ۸‌میلیون و ۵۰۰هزار واحدی شد؛ اما افزایش عرضه‌ها در ادامه دادوستدها مانع از تثبیت شاخص کل در این محدوده شد. در نهایت، نماگر اصلی بازار با رشد ۰.۸۳درصدی در سطح ۸‌میلیون و ۴۲۷هزار واحد قرار گرفت. شاخص هموزن نیز با افزایش ۰.۷۸درصدی به محدوده ۲‌میلیون و ۳۵۶هزار واحد رسید و شاخص کل فرابورس نیز رشد ۰.۵۳درصدی را ثبت کرد. ارزش معاملات خرد بازار سهام در روز گذشته به ۵۸هزار‌ میلیارد تومان رسید و حدود ۷۰۰‌میلیارد تومان پول نیز توسط سرمایه‌گذاران حقیقی وارد بازار شد. در کنار این تحولات، بازگشت تدریجی صندوق‌های اهرمی به محدوده ارزش روز دارایی ها و ثبت رکورد ارزش معاملات در این صندوق‌ها، از مهم‌ترین اتفاقات بازار در هفته جاری بود؛ موضوعی که در کنار رشد شاخص‌ها، نشان‌دهنده تغییر رفتار معامله‌گران در بخش‌های مختلف بازار سهام است.

شاخص کل بورس در دقایق ابتدایی معاملات روز چهارشنبه، تحت‌تاثیر تداوم تقاضای روزهای قبل، مسیر صعودی خود را ادامه داد و برای نخستین بار از مرز ۸‌میلیون و ۵۰۰هزار واحد عبور کرد. با این حال، حضور شاخص در این محدوده چندان دوام نیاورد و افزایش عرضه‌ها در کلیت بازار، بخشی از رشد اولیه را از بین برد. در نهایت، نماگر اصلی بورس با افزایش ۰.۸۳درصدی در سطح ۸‌میلیون و ۴۲۷هزار واحد آرام گرفت. 
این رفتار معاملاتی از یک سو نشان می‌دهد که تقاضای شکل‌گرفته در روزهای اخیر همچنان از قدرت قابل‌توجهی برخوردار است و توانسته شاخص را به سطوحی بالاتر از قله‌های قبلی برساند؛ اما از سوی دیگر، افزایش عرضه در محدوده‌های بالاتر قیمتی حاکی از آن است که بخشی از معامله‌گران در این سطوح ترجیح داده‌اند سود شناسایی کنند. در پایان معاملات، ۶۵درصد نمادها در محدوده مثبت و ۳۵درصد آنها در محدوده منفی قرار داشتند. بنابراین، اگرچه برآیند معاملات همچنان به نفع خریداران بود، اما از گستردگی تقاضا در مقایسه با روزهای صعودی پرقدرت قبل کاسته شد. 
شاخص هموزن نیز با رشد ۰.۷۸درصدی، همگام با شاخص کل حرکت کرد و نشان داد که افزایش قیمت‌ها به نمادهای بزرگ محدود نبوده است. در همین حال، ارزش معاملات خرد در محدوده ۵۸همت قرار گرفت و ورود حدود ۷۰۰‌میلیارد تومان پول توسط حقیقی‌ها نیز ثبت شد. مقایسه این رقم با ورود نقدینگی روزهای قبل، از کاهش شدت ورود پول حکایت دارد؛ هرچند همچنان مثبت بودن خالص جریان نقدینگی، در کنار رشد شاخص‌ها، نشان می‌دهد که تقاضا در بازار سهام به‌طور کامل فروکش نکرده است.
صندوق‌های اهرمی در آستانه بازگشت به NAV
یکی از تحولات مهم هفته گذشته، بهبود تدریجی وضعیت قیمتی صندوق‌های اهرمی بود. این صندوق‌ها در دوره‌ای با حباب منفی قابل‌توجه نسبت به ارزش خالص دارایی‌های خود معامله می‌شدند؛ به این معنا که قیمت تابلو فاصله محسوسی با NAV داشت و سرمایه‌گذاران می‌توانستند واحدهای این صندوق‌ها را با قیمتی پایین‌تر از ارزش دارایی‌های پشتوانه آنها خریداری کنند. با این حال، در روزهای معاملاتی اخیر، عملکرد بهتر قیمت تابلو در مقایسه با NAV موجب شد این فاصله به‌تدریج کاهش پیدا کند. در معاملات روز چهارشنبه نیز به‌ جز یک صندوق، سایر صندوق‌های اهرمی با رشد قیمت همراه شدند. در پایان بازار، حباب دو صندوق به محدوده مثبت رسید و هفت صندوق دیگر همچنان با حباب منفی در بازه ۵ تا ۱۰درصد معامله شدند. 
به این ترتیب، در تمام روزهای معاملاتی هفته گذشته، حباب منفی صندوق‌های اهرمی روندی کاهشی داشت و فاصله قیمت بازار با ارزش خالص دارایی‌ها روزبه‌روز کمتر شد. در صورت تداوم این روند، احتمال معامله بخش بیشتری از صندوق‌های اهرمی در محدوده NAV طی هفته آینده وجود دارد؛ اتفاقی که می‌تواند پس از مدت‌ها فاصله قیمتی این ابزارها را با ارزش دارایی‌هایشان محدود کند. در این میان، اقدامات سیاستگذار در تغییر سازوکار معاملاتی صندوق‌ها نیز نقش مهمی داشت. تعریف رکن بازارگردان برای این صندوق‌ها، یکی از اقداماتی بود که به بهبود تعادل عرضه و تقاضا و کاهش فاصله قیمت تابلو با NAV کمک کرد.
از سوی دیگر، افزایش دامنه نوسان صندوق‌های اهرمی به مثبت و منفی ۶ درصد، امکان تعدیل سریع‌تر قیمت‌ها را فراهم کرد. ترکیب این دو اقدام با افزایش تقاضای معامله‌گران، شرایطی را ایجاد کرد که قیمت واحدهای صندوق‌ها با سرعت بیشتری به ارزش خالص دارایی‌هایشان نزدیک شد. نتیجه این تحولات در ارزش معاملات نیز نمایان شد و روز چهارشنبه حدود ۱۵هزار و ۲۰۰‌میلیارد تومان واحد صندوق‌های اهرمی میان خریداران و فروشندگان دست‌به‌دست شد و رکورد ارزش معاملات این صندوق‌ها به ثبت رسید. 
البته کاهش حباب منفی به معنای حذف ریسک سرمایه‌گذاری در این ابزارها نیست؛ چرا که تغییرات NAV و نوسانات عرضه و تقاضا همچنان می‌تواند فاصله قیمت بازار با ارزش دارایی‌ها را تغییر دهد. با این حال، کاهش تدریجی حباب منفی و افزایش حجم معاملات، از بازگشت توجه معامله‌گران به صندوق‌های اهرمی حکایت دارد.
موتور محرک صعود اخیر
رالی اخیر بورس تهران که شاخص کل را از محدوده ۷‌میلیون و ۶۰۰هزار واحدی به سطح بیش از ۸‌میلیون و ۴۰۰ هزار واحد رسانده، در فضایی شکل گرفت که انتظارات نسبت به کاهش تنش‌های سیاسی و نظامی تقویت شده بود. در واقع، بخشی از تقاضای شکل‌گرفته در بازار را می‌توان به تغییر ارزیابی سرمایه‌گذاران از سطح ریسک‌های سیستماتیک نسبت داد. تحولات سیاسی آمریکا و نتایج انتخابات دو مجلس این کشور نیز در محاسبات بخشی از فعالان بازار مورد توجه قرار گرفت. این برداشت، فارغ از میزان انطباق آن با سازوکارهای واقعی تصمیم‌گیری در آمریکا، بر انتظارات بخشی از معامله‌گران اثر گذاشته و به تقویت خوش‌بینی در بازار سهام کمک کرده است. 
با این حال، باید میان انتظارات شکل‌گرفته در بازار و تحولات قطعی سیاسی تمایز قائل شد. کاهش پایدار ریسک‌های سیستماتیک به مجموعه‌ای از عوامل از جمله مسیر دیپلماسی، وضعیت روابط خارجی و تحولات منطقه‌ای وابسته است و صرف تغییر ترکیب سیاسی مجالس آمریکا نمی‌تواند به‌تنهایی تضمین‌کننده کاهش تنش‌ها باشد. 
از سوی دیگر، جاماندگی قبلی قیمت سهام، نرخ بهره حقیقی منفی و تقاضای سرمایه‌گذاران برای حفظ ارزش دارایی‌ها نیز همچنان از جمله عواملی هستند که می‌توانند از بازار حمایت کنند. با این حال، عبور شاخص از قله تاریخی و افزایش عرضه‌ها در ادامه معاملات چهارشنبه نشان می‌دهد که بازار در سطوح بالاتر با آزمون تازه‌ای مواجه شده است. از این رو، تداوم ورود پول، حفظ ارزش معاملات خرد و توانایی بازار در جذب عرضه‌های احتمالی، از مهم‌ترین عواملی خواهند بود که مسیر بورس تهران در هفته آینده را مشخص می‌کنند.