انزوای هوایی شهرهای ایران

بازار آریا - دنیای‌ اقتصاد - راضیه احقاقی : گرانی بلیت هواپیما و کاهش دسترسی به حمل‌ونقل هوایی، در کنار پیامدهایی چون کوچک‌شدن بازار سفرهای هوایی و محرومیت برخی شهرها از پرواز، صنعت گردشگری مناطق وابسته به این شیوه حمل‌ونقل را نیز با چالش مواجه کرده است. گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد ۷۹درصد افرادی که طی ۲سال گذشته تمایل به سفر داخلی با هواپیما داشته‌اند، به‌دلیل گرانی بلیت، از خیر این شیوه سفر گذشته‌اند. این مساله برای مقاصدی مانند جزایر کیش و قشم که از سویی هواپیما تنها شیوه متعارف سفر به آنها است و از سوی دیگر بخش مهمی از اقتصاد آنها به حضور گردشگران وابسته است، اهمیت بیشتری دارد.

به گفته محمد جهانشاهی، مدیر گردشگری سبز وزارت میراث فرهنگی، جنگ اسفند و محدودیت‌های پروازی پس از آن، ورود مسافران به جزایر جنوبی را به‌شدت کاهش داده و کسب‌وکارهای گردشگری، مراکز اقامتی و واحدهای تجاری این مناطق را تحت فشار قرار داده است. بر اساس اظهارات او، در شهریورماه امسال ضریب اشغال هتل‌های کیش، قشم و بندرعباس به حدود ۱۰ تا ۲۰درصد رسید؛ درحالی‌که این رقم در کیش طی شهریور سال گذشته ۸۰درصد بود. هرچند با کاهش دما از آبان‌ماه می‌توان به رونق نسبی گردشگری جنوب امیدوار بود؛ اما احیای این صنعت همچنان به بهبود دسترسی هوایی و بازگشت مسافران وابسته است. 
سهم گرانی بلیت در انزوای هوایی شهرها
مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی با عنوان «آسیب‌شناسی لوکس‌انگاری حمل‌ونقل هوایی در قوانین و مقررات کشور» گران بودن حمل‌ونقل هوایی نسبت به سایر مُدهای حمل‌ونقلی در کشور نسبت به کشورهای اروپایی را بررسی کرده و تاکید دارد این گرانی و لوکس‌انگاری حمل‌ونقل هوایی در ایران از سویی باعث شده تا بازار حمل‌ونقل هوایی در کشور روز به ‌روز کوچک‌تر و محدود به افراد مرفه جامعه شود و از سوی دیگر تاکید دارد که این مدل با کاهش تعداد مسافران هوایی، صرفه اقتصادی برقراری پرواز را کاهش می‌دهد و به‌تدریج به کاهش یا حذف دسترسی هوایی برخی شهرها منجر می‌شود که به معنای متضرر شدن فرودگاه‌ها، کاهش درآمد گردشگری، محرومیت و انزوای اقتصادی شهرهای دور از پایتخت، توسعه نامتوازن کشور و کاهش سرمایه اجتماعی است.
پیمایش مرکز افکارسنجی ملت، در مهرماه۱۴۰۴ نشان می‌دهد از میان افرادی که در ۲سال گذشته سفری داشتند که مایل بودند آن را با هواپیما انجام دهند، ۴.۷۹درصد «گران بودن بلیت‌ها» را علت اصلی عدم انتخاب هواپیما برای سفر داخلی خود مطرح کرده‌اند. سهم پایین حمل‌ونقل هوایی از سفرهای بین‌شهری و افزایش تقاضای سفر زمینی، به بهره‌وری پایین حمل‌ونقل هوایی و تحت فشار قرار گرفتن زیرساخت حمل‌ونقل زمینی کشور دامن می‌زند. صنعت گردشگری به میزان قابل‌توجهی تحت تاثیر دسترسی مردم به حمل‌ونقل هوایی قرار دارد. کم شدن دسترسی مردم به حمل‌ونقل هوایی درآمد گردشگری شهرها را کاهش می‌دهد. با احتمال کنسلی پروازها و کاهش تواتر آن، عدم اطمینان برای سرمایه‌گذاری و بازاریابی برای جذب گردشگر در مقاصد نوظهور و مستعد گردشگری بیشتر می‌شود. همچنین، توسعه گردشگری در مناطق دور از پایتخت و نقاط کم‌تراکم جمعیتی کشور، از جمله منطقه مکران، بدون توسعه حمل‌ونقل هوایی محقق نمی‌شود. گزارش مذکور به شکل کلی تاکید دارد که تضعیف حمل‌ونقل هوایی به زیان صنعت گردشگری منجر می‌شود؛ اما این تاثیر برای نقاط مختلف کشور متفاوت است.
بیم و امید بهبود گردشگری در دل جزایر جنوب
محمد جهانشاهی مدیر گردشگری سبز وزارت میراث فرهنگی در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» تاثیر جنگ‌های اخیر بر گردشگری جزایر کیش و قشم را شرح داد. وی گفت: گردشگری در جنوب کشور با گردشگری در سایر نقاط تفاوتی عمده دارد، سواحل و جزایر جنوبی کشور در سال‌های اخیر میزبان طیف گسترده‌ای از گردشگران بوده است. این گردشگران علاوه بر اقامت در سواحل و جزایر جنوبی و استفاده از مراکز تفریحی، از مراکز خرید متمرکز واقع در این مناطق نیز بازدید کرده و خرید انجام می‌دادند. در چنین شرایطی کاهش گردشگران جزایر جنوبی، تبعات منفی متعددی را برای کسب‌وکارهای مختلف وابسته به بخش گردشگری به همراه دارد. به‌عنوان نمونه در جزیره قشم بیش از ۲۰هزار واحد تجاری فعال هستند، واحدهای که بخش عمده‌ای از کالاهای خود را به مسافران عرضه کرده و به فروش می‌رساندند. در چنین شرایطی کاهش ورود مسافر به جزیره آثار منفی بزرگی بر کسب‌وکار و معیشت مردم جنوب برجای می‌گذارد.
وی ادامه داد: تنوع اقتصادی در جزایر جنوبی کشور محدود است؛ اگرچه بخشی از مردم در این منطقه صیاد هستند و کسب‌وکار آنها وابسته به بخش شیلات است، اما عمده کسب‌وکارها بر مبنای حضور گردشگر تعریف شده و شکل گرفته‌اند. در نیمه ابتدایی سال۱۴۰۴ که بخش گردشگری در جزایر جنوبی وضعیتی به مراتب بهتر از امروز داشت، خریدهای خرده‌فروشی مسافری و خرید عمده‌فروشی در قشم و چابهار، رونق کسب‌وکارهای متعددی در این جزایر را به همراه داشت. جهانشاهی تاکید کرد: جنگ اسفند به شدت بر ضریب اشغال اقامت در استان هرمزگان آسیب زد. اسفند و تعطیلات نوروز یکی از دوره‌های زمانی اصلی جذب مسافر به جزایر جنوبی کشور است، جنگ اسفند باعث شد تا این فصل رونق مسافر در جنوب ازدست برود. در تابستان سال گذشته روزی چهار تا پنج هزار نفر به جزایر کیش و قشم تردد داشتند، در تابستان امسال تعداد به حداکثر هزار نفر در روز رسید که عمده آنها نیز بومیان یا افرادی هستند که به دلایل کاری به جزایر سفر داشتند و تعداد تردد مسافری حداقل شده است.
تابستان سال قبل ماهانه حدود ۸۰-۹۰ پرواز به مقصد بندرعباس و حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ پرواز به مقصد جزیره کیش وجود داشت، اما امسال تعداد سورتی پرواز به جزیره کیش افتی ۸۰ درصدی داشته است. کاهش ضریب اشغال هتل‌ها، بوم‌گردی‌ها و مراکز اقامتی در استان هرمزگان در شرایطی که این واحدها ملزم به پرداخت هزینه‌های جاری غیرقابل حذف نظیر قبوض هستند، چالش‌های متعددی را برای فعالان این بخش رقم زده است. ضریب اشغال هتل‌ای مناطق گردشگری استان هرمزگان شامل کیش، قشم و بندرعباس در محدوده ۱۰ تا ۲۰درصد در شهریور ماه رسید که رقم بسیار اندکی است. این در حالی است که در شهریور سال قبل ضریب اشغال در کیش به ۸۰درصد رسیده بود. جهانشاهی ادامه داد: با این وجود درصورت عدم بروز جنگ، به بهبود شرایط گردشگری در جنوب با کاهش دما که عموما از آبان‌ماه آغاز می‌شود، می‌توان امیدوار بود. البته این رونق نسبی بوده و قطعا نمی‌تواند خسارات واردشده به این بخش طی ماه‌های گذشته را جبران کند.