بازار آریا - دنیای اقتصاد - نیلوفر ادیبنیا : پایبندی خطوط کشتیرانی کانتینری به زمانبندیهای اعلامشده، در ماه اوت برای سومین ماه متوالی کاهش یافت. تازهترین ارزیابیهای موسسه تحلیلی «زنتا» نشان میدهد در این ماه تنها ۲۹ درصد از شناورها بهموقع به مقصد رسیدهاند؛ کاهشی که عمدتا تحتتاثیر اختلال در مسیر تجاری «شرق آسیا–اروپا» رخ داده و عملکرد ناوگان دریایی را به سطوحی نزدیک به دوره بحران زنجیرههای تامین در دوران همهگیری کرونا رسانده است. از سوی دیگر، تشدید تنشها در آبراه راهبردی تنگه هرمز و تهاجم نظامی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به ایران نیز بر اختلالات موجود افزوده و چشمانداز تجارت و کشتیرانی بینالمللی را پیچیدهتر کرده است.
براساس گزارشی از رسانه حملونقل و زنجیره تامین «فریت ویوز»، این کاهش ۴ واحد درصدی در مقایسه با نرخ ۳۳ درصدی ژوئیه، با افزایش میانگین زمان تاخیر نیز همراه شد؛ بهطوری که مدت تاخیر کشتیها از ۴.۲ روز به ۵.۱ روز افزایش یافته است. تحلیلگران زنتا هشدار میدهند همزمانی افزایش تعداد شناورهای تاخیردار و طولانیتر شدن زمان معطلی آنها، روند بازگشت شبکه کشتیرانی به ثبات را دشوارتر کرده است؛ وضعیتی که همزمان با انعقاد قراردادهای سهماهه پایانی سال و افزایش سفارشها پیش از تعطیلات پاییزی چین، فشار بیشتری بر زنجیره تامین وارد میکند.
بزرگترین بحران زنجیره تامین پس از کرونا
مسیرهای اصلی تجارت دریایی، کریدور پرتردد شرق آسیا به اروپا در ماه اوت بیشترین آسیب را متحمل شد. شاخص پایبندی شناورها به زمانبندی اعلامشده در این مسیر با افتی ۱۰ واحد درصدی به ۶ درصد رسید و میانگین زمان تاخیر هر کشتی به بیش از هشت روز، معادل ۸.۲ روز، افزایش یافت؛ سطحی از اختلال که به گفته تحلیلگران موسسه زنتا، از زمان اوج بحران زنجیرههای تامین در اواخر سال ۲۰۲۱ و دوره همهگیری کرونا سابقه نداشته است.
این مسیر تجاری همچنان تحتتاثیر پیامدهای عملیاتی بحران دریای سرخ قرار دارد. مسافتهای طولانیتر ناشی از تغییر مسیر کشتیها برای دور زدن قاره آفریقا، حتی با وجود بازگشت مقطعی برخی از شرکتهای بزرگ کشتیرانی به مسیر سوئز، همچنان فشار عملیاتی بر ناوگان وارد میکند. این وضعیت با افزایش ترافیک در بنادر شمال اروپا، استفاده از شناورهای بزرگ نسل جدید که عملیات تخلیه و بارگیری آنها زمان بیشتری میطلبد و شرایط نامساعد آبوهوایی همراه شده است. در همین حال، وقوع چهار توفان حارهای شدید در آبهای چین، فشار بیشتری بر این مسیر وارد کرد. براساس دادههای زنتا، تنها یک هفته پس از وقوع توفان «سائودل»، بیش از ۱.۱میلیون کانتینر استاندارد ۲۰ فوتی در لنگرگاههای بنادر کلیدی نینگبو، شانگهای و یانتیان معطل ماند. پیشبینی میشود این انباشت بار در ادامه به بنادر مقصد در اروپا و آمریکای شمالی نیز منتقل شود؛ زیرا خروج با تاخیر شناورها از بنادر آسیایی، چرخه رفتوبرگشت ناوگان را مختل میکند و بازگشت منظم کشتیها را با اختلالات زنجیرهای مواجه میسازد.
سرایت موج بینظمی به آبهای آمریکا و آفریقا
دامنه کاهش عملکرد تنها به اروپا محدود نماند و مسیرهای دریایی دیگر را نیز تحتتاثیر قرار داد. در این میان، خطوط کشتیرانی مرتبط با قاره آفریقا با ثبت بیشترین کاهش ماهانه، ۱۵ واحد درصد افت کردند و سطح پایبندی آنها به برنامه زمانی به ۲۱ درصد رسید. کریدور سواحل شرقی آمریکای جنوبی نیز با افتی ۱۲ واحد درصدی، به نرخ ۳۴ درصد رسید تا در کنار مسیر شرقآسیا –اروپا، سه مسیر با بیشترین افت عملکرد در ماه اوت را تشکیل دهند.
در سواحل شرقی آمریکای جنوبی، میانگین زمان تاخیر ورود کشتیها با افزایش دو برابری به ۵.۴ روز رسید. تحلیلگران زنتا بخشی از این اختلال را به اعتصاب سهروزه راهنمایان کشتی در بنادر آرژانتین نسبت میدهند؛ اعتصابی که در اوایل اوت فعالیت اسکلههای مهمی مانند بوئنوسآیرس را مختل کرد و خطوط کشتیرانی را ناچار ساخت محمولههای خود را به بنادر مونتهویدئو و ایتاجای منتقل کنند. این اختلال لجستیک همزمان با پایان فصل صادرات آرژانتین و آغاز افزایش صادرات برزیل رخ داد. با این حال، سواحل شرقی آمریکای جنوبی با وجود این افت و ثبت نرخ ۳۴ درصد، همچنان در میان سه مسیر با عملکرد منظمتر در ردهبندی جهانی زنتا قرار داشت و پس از سواحل غربی این قاره با نرخ پایبندی ۳۷ درصد ایستاد؛ موضوعی که نشان میدهد میزان اختلال در سایر مسیرهای دریایی جهان شدیدتر بوده است.
گزارش ارزیابی موسسه زنتا نشان میدهد که در ماه اوت، عملکرد ۱۰ شرکت از میان ۱۲ شرکت بزرگ کشتیرانی کانتینری جهان از نظر پایبندی به برنامه زمانی کاهش یافته است. در این میان، شرکتهایی مانند «هاپاگ-لوید»، «سیامای سیجیام»، «پیآیال»، «اچامام»، «وانهای» و «یانگمینگ» به پایینترین سطح عملکرد خود در یک سال گذشته رسیدند. براساس این گزارش، فاصله میان منظمترین و نامنظمترین خطوط کشتیرانی از ۴۸ واحد درصد در ژوئیه به ۴۵ واحد درصد در اوت کاهش یافت. با این حال، کاهش این فاصله ناشی از بهبود عملکرد شرکتهای ضعیفتر نبود، بلکه نتیجه افت شاخص در شرکتهای پیشرو بود. شرکت دانمارکی «مرسک» با وجود ثبت افت ۶ واحد درصدی، همچنان با تحویل بهموقع ۵۱ درصد از محمولهها در جایگاه نخست قرار داشت. تحلیلگران زنتا تاکید میکنند این کاهش گسترده نشان میدهد صاحبان کالا دیگر نمیتوانند صرفا بر اعتبار و سابقه شرکتهای کشتیرانی تکیه کنند. از این رو، به تیمهای تامین کالا و لجستیک پیشنهاد میشود کیفیت خدمات را به تفکیک مسیر، بنادر مبدأ و مقصد و نوع عملیات ارزیابی کنند.
آفریقا و غرب آسیا؛ کانونهای ترافیک دریایی
در سوی دیگر این روند، قاره آفریقا در ماه اوت همچنان پرترافیکترین و متراکمترین منطقه کشتیرانی جهان بود؛ بهطوری که کشتیها در این منطقه بهطور میانگین ۳.۳ روز در صف لنگرگاهها منتظر ماندند. پس از آن، خاورمیانه با ۲.۳ روز و جنوب شرق آسیا با ۱.۷ روز در رتبههای بعدی قرار گرفتند. تحلیلگران زنتا این ازدحام در آفریقا و خاورمیانه را مشکلی ساختاری میدانند و تاکید میکنند توسعه زیرساختها، اسکلهها و تجهیزات بندری در این مناطق با رشد تقاضای تجارت دریایی همگام نبوده است. در شمال شرق آسیا نیز میانگین زمان معطلی به ۱.۳ روز رسید و این منطقه از نظر تراکم ناوگان در جایگاه سوم قرار گرفت؛ بهطوری که در روزهای عادی، ۱۶ درصد از ظرفیت ورودی شناورها در حوضچههای آرامش در انتظار مجوز پهلوگیری بودند.
شوک تعطیلات پاییزی چین به بازار حمل
پیشبینی میشود همزمانی عملکرد نامنظم ناوگان دریایی با تعطیلات «جشنواره نیمه پاییز» و «هفته طلایی» چین، فشار بر دسترسی به کشتی و کانتینر خالی را افزایش دهد. جشنواره نیمه پاییز از ۲۵ تا ۲۷ سپتامبر برگزار میشود و بلافاصله پس از آن، هفته طلایی از اول تا هفتم اکتبر آغاز خواهد شد. در نتیجه، فعالیت کارخانههای چین عملا برای حدود ۱۰ روز کاهش مییابد.
این تعطیلی موجب میشود فرستندگان بار سفارشهای خود را در هفتههای پیش از آغاز تعطیلات با سرعت بیشتری به بنادر ارسال کنند. در همین حال، عواملی مانند کاهش سرعت کشتیها برای صرفهجویی در مصرف سوخت، افزایش زمان انتظار در لنگرگاهها، طولانیتر شدن عملیات پهلوگیری و لغو توقف در برخی بنادر، ظرفیت عملی حمل بار را کاهش داده است؛ حتی اگر ظرفیت اسمی ناوگان تغییر نکرده باشد. در نهایت، با کاهش شاخص پایبندی به برنامه زمانی در مسیر حیاتی شرق آسیا–اروپا به ۶ درصد و تداوم اختلالهای لجستیک در مسیر شرق آسیا به آمریکای شمالی، صاحبان کالا در آستانه سهماهه پایانی سال با افزایش ریسک اختلال در حملونقل مواجه هستند؛ شرایطی که میتواند به محدود شدن فضای بارگیری و افزایش دوباره نرخ کرایه حمل دریایی منجر شود.