بازار آریا - دنیایاقتصاد: محدودیتهای صادراتی چین، ایتریم را از یک فلز تخصصی به یکی از حلقههای حساس زنجیره تامین مواد معدنی حیاتی تبدیل کرده است؛ فلزی که کاربرد آن در صنایع هوافضا، انرژی، الکترونیک و نیمههادیها، دسترسی پایدار به آن را برای اقتصادهای صنعتی به یک موضوع راهبردی تبدیل کرده است. موانع موردبحث در بخش تجارت ایتریم، این بار این ماده معدنی را به یکی از محورهای رایزنی میان آمریکا و ژاپن تبدیل کرده است.
براساس اطلاعات منتشرشده توسط رویترز مقامهای دولتی و شرکتهای آمریکایی و ژاپنی دو هفته پیش از دیدار دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، برای بررسی تنگناهای عرضه ایتریم با یکدیگر دیدار کردهاند. ایتریم، فلزی از گروه عناصر نادر خاکی است که به دلیل کاربرد در صنایع هوافضا، انرژی، دفاعی و تولید نیمههادیها اهمیت دارد و جایگزین آسانی برای آن وجود ندارد. این نشست که به ابتکار دولت ترامپ و در ۱۰سپتامبر برگزار شد، بر بررسی تنگناهای فعلی و نوظهور زنجیرههای تامین راهبردی، بهویژه در حوزه آهنرباهای دائم و ایتریم، متمرکز بود.
ایتریم در کانون رایزنی واشنگتن و توکیو
طبق دعوتنامهای که رویترز مشاهده کرده و پیشتر منتشر نشده بود، نشست ۱۰سپتامبر میان ژاپن و آمریکا با هدف ایجاد «فرصتی برای بحث صریح در مورد تنگناهای زنجیره تامین استراتژیک فعلی و نوظهور با تمرکز ویژه بر زنجیرههای تامین آهنربای دائمی و ایتریم» برگزار شد. این مذاکرات در سطح ارشد و با میزبانی وزارت انرژی ایالات متحده و مشارکت وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن انجام شد. هدف از برگزاری این نشست، «شناسایی فرصتهای همکاری ایالات متحده و ژاپن برای تقویت تابآوری زنجیره تامین» عنوان شده است.
اگرچه رویترز نتوانسته از نتیجه این نشست اطلاع پیدا کند، برگزاری آن تنها دو هفته پیش از اجلاس سران آمریکا و چین، نشاندهنده اهمیت فزاینده دسترسی به ایتریم برای شرکتهای آمریکایی و ژاپنی است. وزارت انرژی آمریکا درباره این نشست اظهار نظر نکرد، اما اعلام کرد که از مشارکت ژاپن استقبال میکند و شرکتهای دو کشور را تشویق میکند تا «پروژههای معدنی حیاتی را به عنوان بخشی از تلاشهای گستردهتر برای تنوعبخشی به زنجیرههای تامین و تقویت امنیت انرژی جهانی بلندمدت راهاندازی کنند.»
سفارت چین نیز اعلام کرد که کنترلهای پکن بر صادرات فلزات کمیاب، قانونی و «همراستا با رویههای بینالمللی» است و افزود که چین همچنان «به حفظ ثبات و امنیت زنجیرههای تامین جهانی مواد معدنی حیاتی متعهد است.» چین در واکنش به تعرفههای وضعشده از سوی ترامپ در آوریل ۲۰۲۵، نظام جدیدی برای صدور مجوز صادرات شماری از مواد معدنی حیاتی، از جمله ایتریم، اعلام کرد. با این حال، دادههای اداره کل گمرک چین نشان میدهد که اجرای این تعهدات یکنواخت نبوده است. در ماههای ژانویه، مه و ژوئن سال جاری، هیچ محمولهای از ایتریم به مقصد ایالات متحده ارسال نشده است. رویترز گزارش داده است که این مساله به توقف فعالیتها در برخی صنایع کلیدی منجر شده است.
فشار بیشتر بر ژاپن
وضعیت ژاپن نیز تحتتاثیر محدودیتهای صادراتی چین قرار گرفته است. صادرات فلزات مشمول محدودیت پس از آنکه «سانائه تاکائیچی»، نخستوزیر ژاپن، در ماه نوامبر اظهار کرد که حمله احتمالی چین به تایوان میتواند واکنش نظامی توکیو را در پی داشته باشد، بهشدت کاهش یافت و روابط دیپلماتیک دو کشور نیز تحت تاثیر قرار گرفت. بررسی حدود ۲۰۰گزارش ارائهشده توسط شرکتهای ژاپنی به بورس توکیو در ماههای مه و ژوئن که در آنها به فلزات کمیاب اشاره شده بود، نشان میدهد بیش از دوسوم این شرکتها اعلام کردهاند که کنترلهای صادراتی چین بر فعالیتهای آنها تاثیر منفی گذاشته یا ممکن است در آینده چنین تاثیری داشته باشد. به این ترتیب، ایتریم از یک ماده معدنی مورد استفاده در برخی کاربردهای تخصصی، به یکی از حلقههای حساس زنجیره تامین صنایع پیشرفته تبدیل شده است؛ موضوعی که همکاری آمریکا و ژاپن برای متنوعسازی منابع تامین را بیش از گذشته در دستور کار قرار داده است.