کارنامه‌ای برای عبور از ناترازی

بازار آریا - دستاوردهای شرکت ملی گاز ایران در دو سال نخست دولت چهاردهم را نمی‌توان تنها در رکورد تولید، توسعه خطوط انتقال یا گازرسانی به شهرها و روستاها خلاصه کرد؛ کارنامه‌ای که از ثبت رکورد ۸۸۲ میلیون مترمکعبی تولید گاز شیرین تا توسعه تجارت منطقه‌ای گاز، اجرای پروژه‌های گسترده بهینه‌سازی مصرف، رونق بازار گواهی‌های صرفه‌جویی، توسعه ذخیره‌سازی و گسترش زیرساخت‌های انتقال و توزیع را در بر می‌گیرد، تصویری از حرکت هم‌زمان صنعت گاز در چند جبهه را به نمایش گذاشته است.

به گزارش خبرنگار شانا، صنعت گاز ایران در دو سال نخست دولت چهاردهم در شرایطی فعالیت خود را دنبال کرد که تأمین پایدار گاز، مدیریت ناترازی انرژی، توسعه زیرساخت‌ها، افزایش بهره‌وری و حفظ جایگاه ایران در تجارت منطقه‌ای گاز به‌عنوان مهم‌ترین اولویت‌ها تعریف شده بود. مجموعه اقدام‌ها در این مدت نشان می‌دهد برنامه‌های توسعه‌ای، عملیاتی، بهینه‌سازی و دیپلماسی انرژی به‌صورت هم‌زمان پیش رفته و هر بخش نقشی مکمل در پایداری شبکه گاز کشور ایفا کرده است.
بهینه‌سازی از سیاست تا اجرا
از مهم‌ترین محورهای فعالیت شرکت ملی گاز ایران در این دوره، توسعه سازوکارهای بهینه‌سازی مصرف و استفاده از ظرفیت شرکت‌های کارور بوده است. در سال ۱۴۰۵، نخستین گواهی صرفه‌جویی به مقدار ۵ میلیون مترمکعب برای اجرای پروژه بهینه‌سازی یک شرکت کارور در استان یزد تخصیص یافت؛ اقدامی که ورود عملیاتی پروژه‌های صرفه‌جویی به مرحله اجرا را نشان داد.
در این مدت ۸۷ شرکت دارای مجوز موقت کارور نوع ۲ (بهینه‌سازی) فعالیت داشته‌اند، ۲۹ شرکت گاز استانی با شرکت‌های کارور قرارداد امضا کرده‌اند و تعداد قراردادهای امضاشده میان شرکت‌های گاز استانی و شرکت‌های کارور به ۱۰۳ مورد رسیده است. درمجموع ۳۱ شرکت کارور دارای قرارداد فعال با شرکت‌های گاز استانی هستند.
برآوردها نشان می‌دهد این پروژه‌ها ظرفیت تحقق ۹۷۹ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی گاز در سال را دارند و امکان جذب بیش از ۲ میلیون مشترک را فراهم می‌کنند. از مجموع صرفه‌جویی پیش‌بینی‌شده، ۳۸۲ میلیون مترمکعب مربوط به بخش خانگی، ۲۷ میلیون مترمکعب مربوط به بخش کشاورزی، ۳۶۵ میلیون مترمکعب مربوط به بخش صنعتی، ۱۴۸ میلیون مترمکعب مربوط به نیروگاه‌ها، ۱۸ میلیون مترمکعب مربوط به بخش تجاری و ۳۹ میلیون مترمکعب مربوط به دیگر بخش‌هاست.
موتورخانه‌ها و بخاری‌ها در خط مقدم صرفه‌جویی
اجرای پروژه‌های مصوب شورای اقتصاد بخش دیگری از برنامه‌های مدیریت مصرف گاز را تشکیل می‌دهد. در حوزه بهسازی موتورخانه‌ها، ۱۲۹ هزار و ۷۰۰ واحد بهسازی شده که برآورد صرفه‌جویی حاصل از آن ۷۶۲ میلیون و ۶۳۶ هزار مترمکعب است.
در بخش هوشمندسازی موتورخانه‌ها ۳ هزار و ۱۸ واحد هوشمندسازی شده و صرفه‌جویی حاصل از آن ۱۷ میلیون و ۷۴۵ هزار و ۸۴۰ مترمکعب برآورد می‌شود. ۱۶۰ هزار و ۱۳۲ بخاری هم در قالب طرح تعویض بخاری‌ها جایگزین شده که نتیجه آن صرفه‌جویی ۷۴ میلیون و ۶۲۱ هزار و ۵۱۲ مترمکعبی بوده است.
درمجموع، برآورد صرفه‌جویی حاصل از این سه پروژه به ۸۵۵ میلیون و ۳ هزار و ۳۵۲ مترمکعب می‌رسد. در میان پروژه‌های بهسازی موتورخانه، تعداد ۸۳ هزار و ۲۰۰ واحد در بخش اداری و آموزشی اجرا شده که معادل ۶۴ درصد کل پروژه‌ها را شامل می‌شود. افزون‌براین، ۳ هزار و ۱۸ پروژه هوشمندسازی موتورخانه در بخش اداری و آموزشی انجام شده است.
برنامه‌های بهینه‌سازی فقط به بخش مصرف محدود نبوده و تأسیسات صنعت گاز را هم در بر گرفته است. در حوزه پالایش ۴۸ برنامه با ظرفیت صرفه‌جویی ۵۱۰ میلیون مترمکعب تعریف شده است. در حوزه انتقال ۷۲ برنامه با ظرفیت صرفه‌جویی ۱۲۵ میلیون مترمکعب در حال اجراست. در بخش توزیع ۲۲۶ برنامه تعریف شده است که ظرفیت صرفه‌جویی آن‌ها یک‌هزار و ۱۲۵ میلیون مترمکعب برآورد می‌شود.
تقویت جایگاه منطقه‌ای ایران در تجارت گاز
دیپلماسی انرژی در این مدت با هدف حفظ و توسعه بازارهای منطقه‌ای دنبال شده است. تداوم صادرات گاز طبیعی به عراق و صیانت از یکی از مهم‌ترین بازارهای منطقه‌ای گاز ایران، حفظ بازار راهبردی گاز ایران در ترکیه و استمرار همکاری‌های گازی میان دو کشور به‌وسیله تمدید قرارداد صادرات گاز، ایجاد و عملیاتی‌سازی مسیر سوآپ گاز ترکمنستان به ترکیه به‌وسیله شبکه گاز ایران و پیگیری تفاهم‌ها با طرف ترکمنی در حوزه تأمین، سوآپ و انتقال گاز، از اقدام‌های انجام‌شده بوده است.
افزون‌براین، مذاکرات و ترتیبات اجرایی تفاهم‌های گازی ایران و روسیه پیگیری شده، تعاملات گازی با ارمنستان در قالب تهاتر گاز و برق ادامه یافته و همکاری گازی با جمهوری آذربایجان در چهارچوب سوآپ گاز به جمهوری خودمختار نخجوان تداوم پیدا کرده است.
پیگیری توسعه بازارهای تازه و تنوع‌بخشی به مقاصد تجارت گاز ایران در دستور کار قرار داشته و جایگاه ایران به‌عنوان حلقه پیوند شبکه‌های گازی آسیای مرکزی، قفقاز و ترکیه تقویت شده است.
رکوردهایی در تولید و انتقال
در حوزه فنی و عملیاتی دستاوردهای مهمی ثبت شده است. رکورد تولید گاز شیرین به مقدار ۸۸۲ میلیون مترمکعب به ثبت رسید و پالایشگاه هاشمی‌نژاد برای نخستین بار زمستان ۱۴۰۳ را بدون توقف تولید پشت‌سر گذاشت.
برای نخستین بار ۲۰۸ توربوکمپرسور در شبکه گاز کشور به‌ کار گرفته شد و کارکرد توربین‌های ایستگاه‌های تقویت فشار نسبت به مدت مشابه پارسال بیش از ۲۱ درصد افزایش یافت. عملیات اجرایی خط انتقال گاز نهبندان ـ سربیشه با هدف تقویت شبکه انتقال شمال شرق کشور آغاز شد و این پروژه به پیشرفت ۷۳ درصد رسید.
در زمستان ۱۴۰۴ شیفت‌های ۲۴ ساعته در بیش از ۵۰ نقطه از ایستگاه‌های شیر بین‌راهی ایجاد شد تا کنترل دستی و به‌موقع شبکه برای حفظ پایداری تأمین شود. به‌کارگیری سامانه‌های به‌روز دیسپچینگ، افزایش ۲۰ درصد گاز تحویلی به مخازن ذخیره‌سازی، کاهش زمان تعمیرات اساسی و اجرای زودتر از موعد آن‌ها در ۱۴۰۴، اصلاح و ترمیم ۱۸۰ نقطه سرجوش در خط هشتم سراسری و اصلاح آرایش شبکه گاز کشور از دیگر اقدام‌های مهم این بخش بوده است.
توسعه زیرساخت‌ها برای زمستان‌های آینده
در حوزه توسعه، ۱۶ واحد توربوکمپرسور در ایستگاه‌های تقویت فشار گاز راه‌اندازی شد. عملیات اجرایی تأسیسات تقویت فشار اهواز «ب» روی خط نهم سراسری و دو واحد توربوکمپرسور در ایستگاه‌های تقویت فشار خیرگو ۸ و دهق آغاز شد.
توسعه ذخیره‌سازی گاز در ساختار گنبد نمکی نصرآباد کاشان و توسعه ذخیره‌سازی در مخازن شوریجه و سراجه (فاز دوم) از دیگر پروژه‌های مهم این دوره بوده است. عملیات اجرایی نصب تجهیزات اندازه‌گیری در نقاط تبادلی مطابق قانون برنامه هفتم پیشرفت کشور هم آغاز شد تا مدیریت ناترازی انرژی با دقت بیشتری انجام شود.
عملیات اجرایی خط نهم سراسری در مسیر عجب‌شیر تا مرند آغاز شد و سه قطعه از این خط شامل اهواز ـ شوشتر، شوشتر ـ دزفول و پلدختر ـ کوهدشت به طول مجموع ۳۱۳ کیلومتر به بهره‌برداری رسید.
عملیات اجرایی خط انتقال ۵۶ اینچ پل‌کله ـ تیران ـ دهق به طول ۱۵۴ کیلومتر آغاز شد. در دو سال نخست دولت چهاردهم، یک‌هزار و ۱۳۳ کیلومتر خط انتقال گاز جدید اجرا شد و مجموع خطوط انتقال بهره‌برداری‌شده کشور به ۴۰ هزار و ۸۴۰ کیلومتر رسید.
تعداد ایستگاه‌های تقویت فشار گاز کشور به ۹۶ ایستگاه رسید که ۵ ایستگاه آن در دولت چهاردهم به بهره‌برداری رسیده است. همچنین، ۱۶ واحد توربوکمپرسور در این دوره راه‌اندازی شد. در بخش گازرسانی، تعداد شهرهای بهره‌مند از گاز طبیعی به یک‌هزار و ۳۷۷ شهر رسید که ۹ شهر آن در دولت چهاردهم گازرسانی شده‌اند و درصد بهره‌مندی خانوار شهری به ۹۹.۰۵ درصد رسیده است.
تعداد روستاهای گازرسانی‌شده کشور به ۴۲ هزار و ۱۲۰ روستا افزایش یافته و بیش از ۸۸.۲۵ درصد خانوارهای روستایی از نعمت گاز طبیعی بهره‌مند شده‌اند. در این مدت بیش از ۲ هزار روستا به شبکه گاز متصل شده‌اند.
مجموع شبکه گاز شهری و روستایی کشور به ۴۷۵ هزار و ۸۲۸ کیلومتر رسیده که ۱۸ هزار و ۵۶۲ کیلومتر آن در دولت چهاردهم اجرا شده است. تعداد انشعاب‌های گاز کشور به ۱۳ میلیون و ۹۴۷ هزار و ۷۸۵ انشعاب رسیده که ۴۷۹ هزار و ۸۹۲ انشعاب آن در این دولت اجرا شده است. تعداد مشترکان گاز کشور نیز به ۳۰ میلیون و ۳۹ هزار و ۲۲ مشترک رسیده که یک‌میلیون و ۵۱۱ هزار و ۱۸۶ مشترک در دولت چهاردهم به شبکه افزوده شده‌اند.
گازرسانی به ۶ نیروگاه، یک‌هزار و ۴۹۷ مصرف‌کننده عمده صنعتی، بهره‌برداری از ۵ ایستگاه جدید سی‌ان‌جی، راه‌اندازی ۶ مرکز بهره‌برداری در ساری، کیاسر، ارسنجان، یزد، بیرجند و ایلام و بهره‌برداری از ایستگاه کنترل فشار سمنان، تکمیل‌کننده کارنامه‌ای است که در کنار ارتقای شاخص‌های تولید و توسعه تجارت منطقه‌ای، مدیریت مصرف و بهینه‌سازی را به یکی از محورهای اصلی صنعت گاز کشور تبدیل کرده است.