بازار آریا - بازار ۵۰ میلیارد دلاری خدمات مهندسی و ساختوساز روسیه پس از خروج شرکتهای غربی به مقصدی جذاب برای رقبا تبدیل شده، اما ایران با وجود توان فنی بالا هنوز سهم محدودی از این فرصت دارد.
به گزارش خبرنگار مهر، بازار خدمات فنی و مهندسی روسیه در سالهای اخیر به دلیل تحولات ژئوپلیتیکی، خروج بسیاری از شرکتهای غربی و اجرای سیاستهای گسترده توسعه زیرساختی، به یکی از جذابترین مقاصد برای شرکتهای فعال در حوزه ساختوساز و خدمات مهندسی تبدیل شده است. بازاری که تنها در بخش مسکن ارزشی نزدیک به ۵۰ میلیارد دلار دارد و تا سال ۲۰۳۰ نیز همچنان روند توسعه آن ادامه خواهد داشت. با این حال، سهم ایران از این بازار همچنان ناچیز است؛ در حالی که بسیاری از کارشناسان معتقدند شرکتهای ایرانی از توان فنی و تجربه اجرایی لازم برای حضور در این بازار برخوردار هستند.
خروج رقبای غربی و شکلگیری فرصتهای جدید
تحریمهای اعمالشده علیه روسیه پس از جنگ اوکراین، ساختار بازار این کشور را دستخوش تغییرات اساسی کرده است. خروج تعداد زیادی از شرکتهای اروپایی و آمریکایی باعث شد فضای تازهای برای ورود بازیگران جدید ایجاد شود و کشورهایی مانند چین، ترکیه و امارات به سرعت جای خالی شرکتهای غربی را پر کنند.
بر اساس برآوردها، چین در سال گذشته حدود ۹.۸ میلیارد دلار در پروژههای ساختوساز صنعتی روسیه فعالیت داشته است. امارات نیز حدود ۳.۲ میلیارد دلار در پروژههای حملونقل و توسعه بنادر سرمایهگذاری کرده و شرکتهای ترکیهای نیز با حدود ۲.۷ میلیارد دلار حضور پررنگی در پروژههای زیرساختی و مسکونی این کشور داشتهاند.
این ارقام نشان میدهد رقابت برای تصاحب بازار روسیه به سرعت در حال شکلگیری است و کشورهایی که زودتر بتوانند جایگاه خود را تثبیت کنند، از مزیت بیشتری برخوردار خواهند شد.
بازاری بزرگ با نیازهای متنوع
بررسیهای انجامشده از بازار روسیه نشان میدهد ارزش بازار جهانی ساختوساز مسکونی حدود ۲.۳ هزار میلیارد دلار است که سهم روسیه از آن نزدیک به ۵۰ میلیارد دلار برآورد میشود.
دولت روسیه نیز برنامه گستردهای برای توسعه بخش مسکن تدوین کرده است؛ بهگونهای که تنها برای سال ۲۰۲۵ حدود ۳.۹ هزار میلیارد روبل سرمایهگذاری در این بخش پیشبینی شده بود که از این میزان، حدود ۸۰۰ میلیارد روبل به منطقه مرکزی و شهر مسکو اختصاص دارد.
در کنار حجم بالای سرمایهگذاری، شناخت ویژگیهای بازار نیز اهمیت زیادی دارد. بررسیها نشان میدهد بیشترین تقاضا در بازار مسکن روسیه مربوط به واحدهای ۱۲۰ تا ۱۴۰ مترمربعی است و خریداران بیش از هر عامل دیگری به سابقه، اعتبار و کیفیت عملکرد سازنده توجه میکنند؛ موضوعی که میتواند برای شرکتهای دارای رزومه اجرایی معتبر یک مزیت رقابتی محسوب شود.
ظرفیت ایران؛ بزرگ اما کمتر استفادهشده
ایران طی دهههای گذشته تجربه اجرای پروژههای بزرگ عمرانی، صنعتی، نیروگاهی، راهسازی و ساختمانی را در داخل و برخی کشورهای منطقه به دست آورده و از ظرفیت قابلتوجهی در حوزه خدمات فنی و مهندسی برخوردار است. با این حال، بخش مهمی از این توان هنوز به بازارهای صادراتی راه پیدا نکرده است.
یکی از مهمترین چالشهای شرکتهای ایرانی، نبود شناخت دقیق از بازارهای هدف و کمبود مطالعات تخصصی درباره نیازها، قوانین، نظام مناقصات، هزینههای اجرا، قیمت مصالح، استانداردها و ویژگیهای هر منطقه است یکی از مهمترین چالشهای شرکتهای ایرانی، نبود شناخت دقیق از بازارهای هدف و کمبود مطالعات تخصصی درباره نیازها، قوانین، نظام مناقصات، هزینههای اجرا، قیمت مصالح، استانداردها و ویژگیهای هر منطقه است. بدون چنین اطلاعاتی، ورود به بازاری پیچیده مانند روسیه با ریسک بالایی همراه خواهد بود.
کارشناسان معتقدند توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی بیش از آنکه به توان اجرایی شرکتها وابسته باشد، به دسترسی به اطلاعات دقیق بازار، شناخت فرصتها و طراحی راهبرد مناسب برای ورود به بازارهای هدف نیاز دارد.
علی نقوی، رئیس کمیسیون خدمات فنی، مهندسی و احداث اتاق ایران در این خصوص میگوید: بررسی تجربه سالهای گذشته نشان میدهد ایران در بسیاری از حوزهها نتوانسته از مطالعات بازار به شکلی استفاده کند که بخش خصوصی بتواند فعالیت خود را با حداکثر توان در بازارهای هدف توسعه دهد.
به گفته او، مجموعههای پژوهشی با توجه به ارتباطات و شناختی که از بازارهای بینالمللی دارند، میتوانند مسیر ورود بخش خصوصی به بازارهای خارجی را هموار کنند.
فناوری؛ نقطه ضعف و در عین حال فرصت
در این بین یکی از واقعیتهای بازار بینالمللی خدمات مهندسی، فاصله فناوری میان شرکتهای بزرگ جهانی و بسیاری از شرکتهای ایرانی است. با این حال، همین موضوع میتواند فرصتی برای ایران ایجاد کند.
آنطور که فعالان اقتصادی میگویند بخش قابلتوجهی از پروژههای روسیه به فناوریهای فوقپیشرفته نیاز ندارند و در حوزه فناوریهای میانرده یا متعارف تعریف میشوند؛ حوزهای که شرکتهای ایرانی تجربه قابلقبولی در آن دارند و میتوانند با قیمت رقابتی وارد بازار شوند.
از سوی دیگر، محدودیتهای فناوری ناشی از تحریمها باعث شده روسیه در برخی بخشها به دنبال شرکای جدید باشد و این موضوع فضای مناسبی برای همکاری با کشورهای غیرغربی فراهم کرده است.
موانع ورود به بازار روسیه
با وجود جذابیتهای این بازار، ورود به روسیه بدون شناخت دقیق از ساختار اقتصادی و حقوقی آن امکانپذیر نیست. طبق گفته فعالان بخش خصوصی، سیاست جایگزینی واردات، نقش گسترده دولت و شرکتهای دولتی در اجرای پروژهها، نظام پیچیده مناقصات و قراردادها، تفاوتهای قابلتوجه میان مناطق مختلف فدرال، تورم بیش از ۱۰ درصدی و تغییرات ناشی از تحولات ژئوپلیتیکی از مهمترین عواملی هستند که شرکتهای خارجی باید در برنامهریزی خود مدنظر قرار دهند.
همچنین تأمین مالی پروژهها، دریافت ضمانتنامههای بانکی و پوشش ریسک قراردادها از دیگر چالشهایی است که همواره از سوی صادرکنندگان خدمات فنی و مهندسی مطرح میشود. در این میان، تقویت ابزارهای ضمانتی و ایجاد صندوقهای تضمین میتواند بخشی از مشکلات فعالان این حوزه را کاهش دهد.
رقابت بر سر زمان
بازار روسیه امروز در مرحلهای قرار دارد که فرصتهای قابلتوجهی برای شرکتهای خارجی ایجاد شده است، اما این فرصت دائمی نخواهد بود. رقبای منطقهای ایران طی سالهای اخیر با سرعت بیشتری وارد این بازار شدهاند و در حال تثبیت موقعیت خود هستند. رقبای منطقهای ایران طی سالهای اخیر با سرعت بیشتری وارد این بازار شدهاند و در حال تثبیت موقعیت خود هستند
در چنین شرایطی، استفاده از ظرفیت بالای شرکتهای ایرانی مستلزم تدوین راهبردی مشخص، انجام مطالعات تخصصی بازار، شناسایی دقیق پروژههای قابل اجرا، شناخت الزامات حقوقی و مالی و همچنین تقویت ابزارهای حمایتی برای حضور در بازارهای بینالمللی است. در غیر این صورت، بازاری که میتواند به یکی از مقاصد مهم صادرات خدمات فنی و مهندسی ایران تبدیل شود، بیش از پیش در اختیار رقبای منطقهای قرار خواهد گرفت.