بازار آریا - دنیایاقتصاد: با ورود نیروهای دولتی به شهر حسکه در شمال شرقی سوریه در ماه جاری (فوریه)، اوضاع متشنج بود. هواپیماهای جنگی ائتلاف به رهبری ایالات متحده بر فراز آسمان پرواز میکردند و یک واحد ارتش سوریه با پهپاد، پیشروی ستون نیروها را زیر نظر داشت و مراقب کمین گروههای کرد بود. این اولین باری بود که دولت به حسکه، دژ مستحکم کردها برای بیش از یک دهه، وارد میشد و حضورش مورد استقبال همه قرار نگرفت. سربازان کرد که مجبور به ترک آرزوی خود برای یک منطقه خودمختار شدهاند، همچنان سرکش باقی ماندند و با پرچمها و سلاحهای کردی در مقابل یک پایگاه دولتی رژه رفتند.
«کارلوتا گال» و «حسام حمود» در گزارشی برای نیویورکتایمز نوشتند، این نمایش، چالشهای پیش روی رئیسجمهور احمد الشرع را نشان میداد. او با بهرهگیری از تغییر حمایت آمریکا از کردها، در هفتههای اخیر از ترکیبی از زور و مذاکره برای تصرف سه استان شرق سوریه استفاده کرده است. این منطقه وسیع و غنی از منابع، از زمانی که نیروهای شورشی او، بشار اسد را سرنگون کردند، از چنگ دولتش خارج شده بود. دولت جدید الشرع اکنون در حال گسترش اقتدار خود است و برای اولینبار در ۱۵سال گذشته به سمت هدف خود برای متحد کردن سوریه پیش میرود. وظیفه پیش روی او دلهرهآور است. دولت که پیش از این با ایجاد ثبات در کشور جنگزده و رهایی مردم آن از فقر، تلاش زیادی کرده بود، اکنون منطقه وسیع جدیدی را برای ایمنسازی و بازسازی در اختیار دارد.
در طول یک سفر دو هفتهای در سراسر قلمرو تازه باز شده، تیم گزارشگری نیویورکتایمز با سرزمینی مواجه شد که پس از سالها درگیری داخلی، به شدت نیازمند و عمیقا دچار تفرقه بود. کردها که در سوریه اقلیتی هستند، در بخشهایی از شمالشرق این کشور جمعیت غالب را تشکیل میدهند و نسبت به چشمانداز حکومت از دمشق گاهی با احتیاط، گاهی با مقاومت و گاهی با تسلیم برخورد میکردند. ساکنان عرب که تحت حاکمیت «نیروهای دموکراتیک سوریه» (SDF) به رهبری کردها به ستوه آمده بودند، جشن و پایکوبی میکردند. برخی از آنها برای بازپسگیری خانههای خود به سرعت بازگشته بودند، آن هم زمانی که واحدهای ارتش در حال پاکسازی مینها و تلههای انفجاری به جا مانده از نیروهای کرد در حال خروج بودند.
«احمد الاحمد»، ۴۰ ساله که از لبنان بازگشته بود و در حال تعمیر خانه خود در روستای «البلاشه»، در مناطق تازه کنترلشده استان حلب بود، گفت: «تمام روستا در سال ۲۰۱۳ آواره شدند. حتی یک پرنده هم نمیتوانست اینجا پرواز کند.» نیاز به زیرساختها بسیار زیاد است. سدهای برق آبی، میدانهای نفتی و زمینهای کشاورزی غنی این منطقه فرسوده شدهاند. بخش زیادی از حومه شهر در تاریکی فرو رفته است. شهرها پر از زباله هستند. برق آنقدر قطع و وصل میشود که صدای ژنراتورها در محلهها میپیچد.
در رقه، مرکز استان، ماشینها از چالههای پر از آب باران گلآلود عبور میکردند. دیگران صف کشیده بودند تا از یک رمپ شکسته به سمت پل اصلی روی رودخانه فرات که توسط نیروهای در حال عقبنشینی کرد منفجر شده بود، حرکت کنند. «احمد عادل»، رئیس موقت نیروهای امنیت داخلی دولت در رقه، گفت: نیروهای امنیتی هنوز در حال جستوجوی تونلهای زیرزمینی برای مواد منفجره و افراد متفرقه کرد هستند. عادل گفت: «وقتی امنیت داشته باشیم، میتوانیم همه چیز دیگر را مرتب کنیم.» مقامات دولتی میگویند که از تجربه تصرف بقیه کشور پس از سقوط رژیم اسد در دسامبر۲۰۲۴ درس گرفتهاند.
ماموران امنیتی در طول بازدید تیم نیویورکتایمز، صفهای طولانی از اعضای «نیروهای دموکراتیک کرد» را در یک مرکز آشتی ثبت کردند. هیاتی متشکل از ۱۱قاضی از دمشق در طول یک آخر هفته به بررسی پروندههای ۱۶۰۰زندانی در زندان اصلی رقه پرداختند. هیاتهای دولتی از دمشق برای ارزیابی نیازهای منطقه وارد شدهاند؛ اما ساکنان از افزایش قیمت بنزین شکایت دارند. با خروج نیروهای دموکراتیک سوریه، هزاران نفری که اقتصادی مرتبط با این نیرو و اداره آن ایجاد کرده بودند، اکنون بیکار شدهاند. در شمال شرقی سوریه، «نیروهای دموکراتیک سوریه» بیش از یک نیروی جنگی، بلکه یک دولت واقعی برای خود بودند. این نیروها بیش از یک دهه متحد اصلی نیروهای آمریکایی در منطقه بودند که با گروه تروریستی داعش مبارزه میکردند و از هزاران زندانی داعش محافظت میکردند. کردها مدتها بود که خواهان منطقه خودمختار خود در آنجا بودند.
اما در هفتههای اخیر، دولت ترامپ حمایت خود را از کردها قطع کرد و از الشرع در هدفش برای متحد کردن سوریه حمایت کرد. برخی از کردها این تغییر را خیانت میدانستند. بدون حمایت آمریکا، نیروهای کرد نمیتوانستند محلههای خود را در شهر حلب حفظ کنند و امید کمی به کنترل استانهای عمدتا عربنشین رقه و دیرالزور داشتند. برخی از مبارزان کرد در حلب تصمیم گرفتند آخرین مقاومت خود را انجام دهند. پس از روزها جنگ، بخش عمدهای از جنگجویان و رهبران سیاسی آنها به حسکه، منطقهای عمدتا کردنشین، عقبنشینی کردند. دولت اکنون به آنجا نیز وارد شده است.
مردم ساکن در استانهای عمدتا عربنشین که از دست نیروهای دموکراتیک سوریه خارج شده بودند، شکایت داشتند که نیروهای تحت رهبری کردها، یک حکومت پلیسی خشن را اداره میکردند. «بلال برگاش»، ۳۲ ساله، درحالیکه بیرون مغازه تلفن همراه خود در بخشی از استان دیرالزور که تحت کنترل نیروهای تحت رهبری کردها بود، ایستاده بود، گفت: «ما همیشه در ترس بودیم که آنها به مغازه ما حمله کنند. میدانستیم که هر کسی میتواند ما را بهعنوان یک جنگجوی داعش متهم کند.» او با لبخندی گفت: «ما بسیار احساس آرامش میکنیم.» برخی از کردهای منطقه گفتند که آنها نیز از سوی دولت «نیروهای دموکراتیک سوریه» احساس ظلم کردهاند. «ایمن لولاک»، ۴۳ ساله، تاجر کرد در محله شیخ مقصود حلب که نیروهای دموکراتیک سوریه آن را از دست داده بودند، گفت که از اتصال مجدد به بقیه شهر و دولت مرکزی خوشحال است.
برگاش گفت که دولت کردستان مغازهها و سایر املاک او را در نزدیکی خط مقدم مصادره کرده و فقط به او اجازه استفاده از یک مغازه و یک خانه را داده است. او گفت: «ما سال گذشته تحت محاصره بودیم. اکنون باز است و میتوانیم کالا وارد و صادر کنیم.» اما نگرانیهایی نیز وجود داشت. «کیلستان حبش»، یک سیاستمدار زن کرد که تصمیم گرفت در حلب بماند، گفت که نگران امنیت فرزندان نوجوانش است، اگرچه تاکنون هیچ انتقامگیری گستردهای از سوی نیروهای دولتی صورت نگرفته است. او گفت: «بدترین چیزی که انتظار داشتیم اتفاق نیفتاده است؛ اما نمیدانیم که آیا این وضعیت ادامه خواهد داشت یا خیر.» او افزود که فعلا از ورود به برنامه آشتی دولت که طبق آن اعضای کرد ثبتنام میکردند، سلاحهای خود را تحویل میدادند و مدارکی دریافت میکردند که به آنها آزادی حرکت میداد، خودداری کرده است. او گفت: «اعتماد به زمان نیاز دارد.»
«عبدالرحمن سلامه»، فرماندار تازه منصوبشده استان رقه، در مصاحبهای گفت: «گروههای مسلح مختلف در طول جنگ مناطقی را کنترل میکردند و سعی در ایجاد پروژههای خود داشتند و اکنون ما در تلاشیم تا با ایجاد یک پروژه ملی متحد، مسائل را حل کنیم.» او گفت: «کشور نمیتواند درحالیکه حتی یک بخش از سوریه خارج از کنترل است، دوام بیاورد.» او گفت که یک مقام سابق نیروهای دموکراتیک سوریه بهعنوان فرماندار حسکه منصوب شده است تا کردها را راضی نگه دارد؛ اما اگر او آنطور که انتظار میرفت عمل نکند، ممکن است برکنار شود. به کردها وعده شهروندی داده شده است که مدتهاست بسیاری از آنها از آن محروم شدهاند، حقوق فرهنگی و آموزشی و برخی کنترلهای محلی. اما طبق توافقی که با میانجیگری آمریکا حاصل شده، نیروهای مسلح آنها در نیروهای دفاع و وزارت کشور سوریه ادغام خواهند شد.
خروج اسرارآمیز از الهول
منابع بشردوستانه، دیپلماتیک و محلی از شمال شرقی سوریه به الجزیره گفتند که تعداد ساکنان یکی از بدنامترین اردوگاههای سوریه به سرعت کاهش یافته و از حدود ۲۴هزار نفر در اوایل سال جاری به چند هزار نفر رسیده است. اردوگاه الهول، در نزدیکی مرز سوریه و عراق، عمدتا سوریهای آواره داخلی و تقریبا ۶هزار تبعه کشورهای دیگر مرتبط با داعش را در خود جای داده بود. این اردوگاه پیش از حمله دولت به شمال شرقی سوریه که «نیروهای دموکراتیک سوریه» را مجبور به عقبنشینی کرد، توسط کردها اداره میشد. از ژانویه، ظاهرا این اردوگاه تحت کنترل دولت درآمده است.
«جاستین صالحانی» و «نیلز آدلر» در گزارش دیروز سهشنبه برای الجزیره نوشتند، جزئیات و روایتها در مورد چگونگی خروج خانوادهها و افراد از این اردوگاه، که در اوج خود در سال۲۰۱۹ حدود ۷۳هزار خانواده را در خود جای داده بود، متناقض است. به گفته منابع میدانی، آنچه مشخص است این است که اکثر اتباع سوری، الهول را به مقصد شهرهای خود ترک کردهاند؛ درحالیکه بسیاری از خارجیها به سمت غرب و به دژهای دولتی استانهای ادلب یا حلب رفتهاند.
در سال۲۰۱۹، داعش در سوریه با یک ائتلاف گسترده منطقهای شکست خورد. الهول، واقع در استان حسکه، پس از آنکه «نیروهای دموکراتیک سوریه» (SDF) با حمایت ایالات متحده کنترل بخشهای بزرگی از شمال شرقی سوریه را به دست گرفت، توسط این نیروها تاسیس شد. این اردوگاه به بزرگترین اردوگاهی تبدیل شد که افراد مظنون به ارتباط با داعش را در خود جای داده بود. از کل تعداد افراد در الهول در ماه ژانویه، ۱۴هزار و ۵۰۰نفر سوری و ۴هزارنفر عراقی بودند. طبق گزارش «سازمان نجات کودکان»، تقریبا ۶هزار و ۲۰۰نفر از ملیتهای دیگر نیز در بخشی به شدت امنیتی از اردوگاه نگهداری میشدند که بیش از ۹۵درصد آنها زن و کودک بودند.
نیروهای دموکراتیک سوریه در طول سالهای آخر رژیم اسد کنترل الهول را در دست داشتند. این نیروها پس از فشار دمشق برای تخلیه این منطقه، آنجا را ترک و از نگهداری الهول دست کشیدند. نیروهای امنیتی سوریه در ۲۱ژانویه برای بهدست گرفتن کنترل این مکان وارد الهول شدند. دقیقا مشخص نیست افرادی که در این اردوگاه اسکان داده شده بودند، چگونه آنجا را ترک کردند. برخی از کسانی که در آنجا نگهداری میشدند به امدادگران گفتند که به آنها دستور داده شده بود - مشخص نیست توسط چه کسی - سوار اتوبوس شوند. برخی دیگر گفتند که مردم خود را از اردوگاه بیرون راندند و نگهبانان نتوانستند جلوی آنها را بگیرند.
همچنین گزارش شده است که قاچاقچیان، سوریها و خارجیها را به طور یکسان منتقل کردهاند. «بئاتریس اریکسون»، سخنگوی شاخه سوئدی سازمان «کودکان را بازگردانید»، به الجزیره گفت: «هنوز هیچ اطلاعات روشن و تاییدشدهای در مورد چگونگی انتقال گسترده از الهول به ادلب و احتمالا سایر نقاط سوریه پس از ترک اردوگاه توسط نیروهای دموکراتیک سوریه وجود ندارد.» او گفت اطلاعاتی که او توانسته جمعآوری کند نشان میدهد که جابهجایی خانوادهها «بهصورت کنترلشده یا رسمی هماهنگشده انجام نشده است.» او گفت: «خانوادههایی که منتقل شدهاند، نمیتوانند مطمئن باشند که آزاد شدهاند یا عملا ربوده شدهاند. همین سطح از عدم قطعیت، خطرات حاد حفاظتی پیش روی این خانوادهها را نشان میدهد.» سارا سنبر، محقق دیدهبان حقوق بشر، به الجزیره گفت: «وقتی زنان و کودکان به شکلی آشفته و برنامهریزی نشده آنجا را ترک میکنند، اغلب در برابر قاچاق، استثمار یا استخدام توسط گروههای مسلح آسیبپذیرتر میشوند. بنابراین اولویت فوری باید شناسایی و محافظت از آنها باشد.» کمی بیش از ۴۰کیلومتر (۲۵ مایل) دورتر از الهول، اردوگاه «روژ» قرار دارد که افراد مرتبط با داعش را نیز در خود جای داده است. این اردوگاه نیز مانند الهول در استان حسکه مستقر است، اما روژ هنوز تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه است.