بازار آریا - تورم در اقتصاد ایران پدیدهای جدید یا مقطعی نیست؛ دهههاست که افزایش مداوم قیمتها به بخشی از تجربه روزمره خانوادهها تبدیل شده است. بااینحال، آنچه در ماههای اخیر رخ داده، صرفا تداوم همان روند قدیمی نیست، بلکه شتابگیری کمسابقهای است که خود را در رکوردهای جدید تورمی نشان میدهد؛ از جهش چشمگیر قیمت خوراکیها گرفته تا ثبت نرخهای بالای تورم نقطهبهنقطه. این وضعیت بار دیگر بحث درباره ریشههای تورم را به مرکز توجه آورده است.
در سالهای گذشته، توضیح غالب برای تورم ایران بر محور کسری بودجه، رشد نقدینگی و ناترازیهای مزمن مالی دولت استوار بوده است؛ سازوکاری که با محدودیتهای ارزی و تحریمها تشدید شده و بارها خود را بازتولید کرده است. اما همزمان، مجموعهای از شوکهای جدید نیز از سمت عرضه به اقتصاد وارد شدهاند که نقش آنها در افزایش قیمتها قابل چشمپوشی نیست. اختلال در تولید بهدلیل کمبود انرژی، فشارهای ناشی از جهش نرخ ارز، تغییرات سیاستی در نظام یارانهای، نااطمینانیهای ژئوپلیتیکی و حتی وقفه در زیرساختهای ارتباطی مانند قطعی اینترنت همگی هزینه تولید را بالا برده و ظرفیت عرضه را محدود کردهاند.
این عوامل اگرچه بهتنهایی قادر به توضیح تداوم تورم بالا نیستند، اما میتوانند سطح قیمتها را بهطور محسوس افزایش دهند. در چنین شرایطی، اقتصاد ایران علاوه بر موتور سنتی تورم، با نیروی دومی مواجه شده است که از مسیر تنگناهای عرضه عمل میکند و فشار مضاعفی بر معیشت و تولید وارد میسازد؛ فشاری که تا زمان رفع این شوکها، همچنان در ارقام تورمی منعکس خواهد شد. پرونده امروز باشگاه اقتصاددانان «دنیای اقتصاد» به این موضوع پرداخته است.