بازار آریا

آخرين مطالب

ایران و ترکیه رقابت برای هژمون شدن را آغاز کردند

آینده غیرقابل پیش‌بینی روابط تهران و آنکارا تحلیل بازار آریا

آینده غیرقابل پیش‌بینی روابط تهران و آنکارا
  بزرگنمايي:

بازار آریا - دنیای اقتصاد-سعیده سادات فهری : روابط ایران و ترکیه در سال‌های اخیر فراز و فرود بسیاری بر خود دیده است؛ هر چند دو کشور همسایه تلاش دارند ظاهر امر را حفظ کنند اما در یکی دو سال گذشته حوزه‌‌‌های تنش بین آنها شدت بیشتری گرفته است. شاید مهم‌ترین دلیل این امر به مطالبه این دو قدرت منطقه‌‌‌ای برای هژمون شدن باز‌‌‌گردد؛همچنین دو کشور با هدف فزونی قدرت‌‌‌شان‌درصدد افزایش نفوذ و نقش‌‌‌آفرینی در کشورهای دیگر برآمده‌‌‌اند.
بازیگری متفاوت آنکارا در منطقه شامات به‌ویژه سوریه یا منطقه قفقاز و بحران قره‌‌‌باغ، تنش‌‌‌زدایی با رقبای منطقه‌‌‌ای ایران به‌ویژه اسرائیل و عربستان سعودی و تشکیل شورای ترک از جمله اقداماتی است که رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه در چند سال اخیر در راستای رقابت با ایران در دستورکار داشته است. افزون بر آن، از آنجا که دولت ترکیه بر مبنای تئوری نوعثمانی گری‌درصدد افزایش نفوذ در خاورمیانه است، نفوذ در لبنان نیز جزو برنامه گسست‌‌‌ناپذیر سیاست هژمونی گرای آنکارا به شمار می‌رود. لبنان از جمله کشورهایی است که به واسطه حضور حزب‌‌‌الله در آنجا جزو حوزه‌‌‌های نفوذ ایران به شمار می‌رود و در این کشور نیز ایران و ترکیه دچار تعارض می‌‌‌شوند.
تکیه‌گاه‌های ترکیه و ایران
اما در این میان پرسشی مطرح می‌شود و آن تکیه‌گاه‌ها و منابع دو بازیگر برای هژمون شدن است. به همین دلیل باید در ابتدا به مولفه‌های قدرت آنکارا و تهران توجه کرد و در فهرست این مولفه‌ها جایگاه ژئوپلیتیک در صدر قرار می‌گیرد. بر این اساس نگاهی به موقعیت جغرافیایی ایران و ترکیه برای درک بهتر نقاط تعارض دو کشور و آینده تنش‌‌‌ها حائز اهمیت است. به لحاظ ژئوپلیتیک، ترکیه از جایگاه بسیار مهمی برخوردار است و محل اتصال تمدن‌‌‌های مختلف و همچنین خاورمیانه به اروپا محسوب می‌شود. این بازیگر از چند طرف به آب‌‌‌های مهم بین‌المللی اشراف دارد، مسیر ترانزیتی بسیار مناسبی را از آن خود کرده، علاوه بر داشتن منابع نفتی و گازی، در نزدیکی منابع عظیم نفت و گاز در منطقه قرار دارد، در حوزه تسلیحات نامتقارن یعنی پهپاد در چند سال گذشته پیشرفت چشمگیری داشته است، ارتش ترکیه در ناتو به لحاظ کمی یکی از بزرگ‌ترین ارتش‌‌‌هاست؛ از نظر اقتصادی نیز اقتصاد متنوع مبتنی بر صادرات کالاهای صنعتی و توریسم باعث شده تا این کشور بتواند رشد اقتصادی خوبی را در دو دهه گذشته تجربه کند. اینها از جمله عواملی است که ترکیه با تکیه بر آنها به دنبال تبدیل شدن به قدرت هژمون منطقه‌ای است. در مقابل ایران نیز از موقعیتی برخوردار است که می‌تواند به قدرت برتر یا هژمون منطقه‌‌‌ای تبدیل شود؛ ایران نیز موقعیت ژئوپلیتیک ممتازی دارد؛ امری که برای هژمون شدن یکی از فاکتورهای اصلی به شمار می‌رود؛ همچنین ایران، کشوری است که منابع انرژی متنوعی از جمله نفت و گاز در آن وجود دارد؛ هرچند به دلیل تحریم‌ها شاید ایران در سال‌های اخیر نتوانسته است به خوبی از این منابع بهره ببرد به‌ویژه در حوزه صادرات گاز به دلیل نبود زیرساخت‌‌‌های لازم، ایران نتوانسته به یک کشور مطرح صادرکننده گاز تبدیل شود. درواقع ایران با وجود دارا بودن دومین رتبه ذخایر گاز در جهان تاکنون نتوانسته در بازار بین‌المللی گاز نقش ایفا کند. بنابراین اقتصاد ایران متکی بر نفت است و به همین دلیل نقش مهمی در بازارهای انرژی و ترانزیت انرژی از تنگه هرمز دارد. از دیگر منابع قدرت ایران می‌توان به برنامه موشکی، نفوذ در کشورهایی با اکثریت شیعه و ایجاد شبکه بازدارندگی منطقه‌‌‌ای اشاره کرد. البته این موارد شروط لازم برای تبدیل شدن به هژمون منطقه‌‌‌ای است اما شروط کافی نیست و برای تحقق این امر، یکی از طرفین باید قدرت فائقه طرف دیگر را بپذیرد. حال با توجه به موارد اختلافی تهران و آنکارا و تلاش این دو کشور برای تبدیل شدن به قدرت منطقه‌‌‌ای این پرسش مطرح می‌شود که در چه حوزه‌‌‌هایی ممکن است این رقابت‌‌‌ها تبدیل به چالش شود؟ ایران و ترکیه برای کاهش تنش باید چه الزاماتی را در سیاست خارجی خود مورد توجه قرار دهند و در نهایت این رقابت یا تنش چه تاثیری بر روابط دو کشور و محیط منطقه‌‌‌ای خواهد داشت؟
نه جنگ نه روابط ایده ‌‌‌آل
در طول بیش از یک دهه جنگ داخلی سوریه، که در آن تهران از حکومت بشار اسد و آنکارا از نیروهای مخالف اسد حمایت می‌کردند، دو کشور کوشیدند مستقیما با یکدیگر وارد درگیری نشوند هر چند بعضا به صورت نیابتی درگیری‌‌‌هایی بین آنها رخ می‌‌‌داد. اکنون با درگیر شدن روسیه در جبهه اوکراین و خروجش از سوریه و تحرکات اخیر ترکیه در شمال سوریه با هدف تصرف مناطقی چون منبیج، حسکه و تل رفعت احتمال تنش دو کشور تشدید شده است.
برخی کارشناسان معتقد هستند که ترکیه برای رسیدن به منافع خود، هیچ خط قرمزی نمی‌‌‌شناسد. اما میرقاسم بنی‌‌‌هاشمی، عضو هیات علمی پژوهشکده مطالعات راهبردی به روزنامه «دنیای‌اقتصاد» گفت احتمال تنش سخت بین ایران و ترکیه تقریبا بعید است. بنی‌‌‌هاشمی با اشاره به اینکه رقابت ترکیه و ایران امری است که به دو، سه سده گذشته بازمی‌گردد، توضیح داد: «از دوره عثمانی و صفوی تا پهلوی و سپس جمهوری اسلامی، ایران و ترکیه با یکدیگر رقابت داشتند. اما در دو، سه دهه گذشته به لحاظ منافع ژئوپلیتیک و حتی ادراکات هویتی و فرهنگی تفاوت‌‌‌ها و تعارضاتی بین دو کشور ظهور و بروز یافته است»
وی افزود: «ترکیه سعی کرده به نوعی آسیب‌‌‌هایی به منافع ایران در اقصی نقاط پیرامونی به‌خصوص در اوراسیا وارد کند. با این وجود هر دو کشور تلاش کرده‌‌‌اند که اختلافات و تعارضات‌‌‌شان را در همه حوزه‌‌‌های یاد شده در تمام دوره‌‌‌های تاریخی مدیریت کنند.» کارشناس مسائل ترکیه تاکید کرد: «از همین رو در دو سده گذشته جنگی بین دو کشور درنگرفته است. حتی برخی تغییرات استراتژیک و ژئواستراتژیک در قفقاز یا حتی در سوریه باعث نشد که دو کشور وارد جنگ و درگیری شوند.» وی افزود: «بنابراین به نظر می‌رسد در آینده نزدیک و دور نیز این دو کشور بنا به تجاربی که از جنگ‌‌‌های ویرانگر در اروپا و خاورمیانه دارند، وارد جنگ و درگیری نخواهند شد. البته در سیاست هیچ چیز را نمی‌توان با قاطعیت گفت اما تجارب گذشته و ادراکات فعلی رهبران دو کشور عدم‌ورود به درگیری‌‌‌های پرهزینه را ایجاب می‌کند.»
به گفته این کارشناس، وابستگی‌‌‌های متقابل ایران و ترکیه در چند دهه گذشته که با وجود اختلافات زیاد، سطح همکاری‌‌‌ها را به سطح همکاری استراتژیک رساندند، مولفه‌‌‌ای است که ما را به سمت این نتیجه‌‌‌گیری سوق می‌دهد که در آینده این وابستگی‌ها روابط دو کشور را در سطح منطقی نگه می‌دارد؛ یعنی شاید روابط تهران-آنکارا مطلوب و ایده‌‌‌آل نباشد اما به سمت درگیری هم نخواهد رفت. وی در نهایت با اشاره به برخی اختلافات بین دو کشور در برخی حوزه‌‌‌های پیرامونی گفت: «اتفاقات اخیر، ریزرخدادهایی است که اغلب بین کشورها پیش می‌‌‌آید و با رایزنی‌‌‌های پشت‌‌‌پرده یا گفت‌وگوهای سطح عالی مقامات دو کشور قابل حل خواهد بود.»
شیطنت‌‌‌های آنکارا
علی قائم‌مقامی، کارشناس ارشد مسائل ترکیه در رابطه با اقدامات تنش‌‌‌زای آنکارا گفت: «عادی‌‌‌سازی روابط ترکیه با اسرائیل، همکاری میت (سازمان اطلاعاتی ترکیه) و موساد در منطقه علیه ایران، مثلث همکاری ترکیه، اسرائیل و جمهوری آذربایجان در قفقاز جنوبی و همکاری تل‌‌‌آویو و آنکارا در سوریه علیه بشار اسد و متحدان منطقه‌‌‌ای آن از جمله مواردی است که ممکن است در آینده به تنش‌‌‌ها بین تهران و آنکارا دامن بزند.»
این کارشناس می‌‌‌گوید با هدف کاهش تنش بین تهران و آنکارا، ترکیه باید همکاری‌‌‌های امنیتی، نظامی، اطلاعاتی و تجاری‌‌‌اش را با ایران گسترش دهد، از سیاست حفظ تمامیت ارضی عراق و سوریه حمایت کند؛ مساله‌ای که مورد حمایت ایران نیز هست و همکاری‌‌‌هایش با اسرائیل را در حوزه‌‌‌هایی که با ایران دچار تعارض می‌شود، متوقف کند.
لزوم احیای برجام
به گفته قائم‌مقامی، ایران نیز با هدف آنکه بتواند روابطش با اغلب کشورهای جهان و منطقه از جمله ترکیه را بهبود بخشد باید برجام را احیا کند؛ کارشناس مسائل ترکیه با اشاره به اینکه مقامات ترکیه از یکسو می‌‌‌گویند اگر برجام امضا شود حجم تجارت ایران و ترکیه افزایش پیدا می‌کند و از سوی دیگر مدعی هستند احیای برجام منجر به قدرت گرفتن بیشتر ایران در سوریه و عراق و کمرنگ شدن نقش ترکیه می‌شود توضیح داد: «بنابراین ترکیه سیاست دوگانه‌‌‌ای در قبال مساله برجام دارد و وزارت خارجه ایران باید این مسائل را با ترکیه در میان بگذارد و در مورد آنها توضیح بخواهد.»

لینک کوتاه:
https://www.bazarearya.ir/Fa/News/694300/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

افت تولید جهانی فولاد در ماه می

قیمت دلار در صرافی ملی ایران | جدول قیمت دلار

اجرای طرح جدید فروش نان تا پایان تیر در کل کشور / قیمت نان تغییر می‌کند؟

نوسازی لوازم خانگی دسته دوم در یکی از انبار‌های بزرگ تهران!

تولید کیوی خونی برای اولین بار در باغات مازندران

خبر مهم وزیر صمت درباره واردات خودرو از اروپا

افزایش بیش از 3 دلاری قیمت نفت با کاهش عرضه در بازار

ارزش سهام عدالت کاهشی شد / همچنان امکان فروش سهام عدالت وجود ندارد؟

فروش فوق العاده 5 محصول ایران خودرو از امروز آغاز شد

رشد 21 درصدی معاملات با چک در اردیبهشت ماه

چرا تحریم های اقتصادی به نتیجه نمی رسد؟

ایجاد 65 هزار شغل با 5 هزار میلیارد تومان اعتبار در سال گذشته

نخست وزیر عراق فردا به تهران سفر می‌کند

خبرگزاری کوبا: تهدید جنگ بر سر جهان ماحصل سیاست خارجی آمریکا است

اقتصاد در مرز ماهیرود خراسان‌جنوبی جانی دوباره گرفت

فضاسازی و جوسازی رسانه‌ای استکبار برای ناکارآمد جلوه دادن نظام و اقتصاد کشور

صندوق بین‌المللی پول: منفی شدن رشد اقتصادی آمریکا اجتناب ناپذیر است

انسداد مسیرهای اخذ سود مازاد از وام گیرندگان تا ماه آینده/ روند پرداخت تسهیلات خرد مطلوب نیست

وزیر اقتصاد با اشاره به مصوبه اخیر شورای پول و اعتبار: آخرین گریزگاه های اخذ سود مازاد از وام گیرندگان تا یکماه آینده مسدود می شود

دایره اقتصادی در دادگستری خراسان‌جنوبی راه‌اندازی شود

ضعف معاونت اقتصادی و عمرانی در زندگی مردم جلوه خواهد کرد

امیرعبداللهیان: آمادگی داریم مذاکرات را از سر بگیریم

تسهیل و تقویت کسب و کارها در دولت سیزدهم

بیشتر معاملات فیوچرز در بازارهای بورس و بیت کوین به رشد اقتصادی کمک نمی‌کنند

بورل در تهران: از سرگیری مذاکرات وین طی روزهای آتی/ بن بست شکسته می شود/ ایران باید به منافع اقتصادی خود دست پیدا کند

فناوری اطلاعات و ارتباطات اثر مستقیم در رشد اقتصادی کشور دارد

قیمت 23 محصول ایران‌خودرو برای تیرماه اعلام شد + جدول

در گذشته دعواهای میان مجلس و دولت فراوان بود | کاری کنید که مردم به شما خوش‌بین باشند | مردم ما نجیب و قانع هستند ولی نگرانند

مشکل مردم مسئله معیشت است

مناطق آزاد اقتصادی در حالت اغما / نقش مناطق آزاد در اقتصاد کشور چقدر است؟

نمایندگان مجلس ارتباط‌شان با مردم را حفظ کنند

غرب نمی تواند روسیه را منزوی کند

آیت الله جنتی: نمایندگان مجلس ارتباطشان با مردم را حفظ کنند/مشکل مردم معیشت است

بسته شدن راه‌های اخذ سود مازاد از وام گیرندگان تا یک ماه دیگر

عیادت مهدی کشاورز از مصدومین زمین لرزه در کیش

راهنمای خرید جهیزیه ارزان با محصولات بست – جدول قیمت و مشخصات

پیش بینی تولید 18 میلیون دستگاه لوازم خانگی در سال 1401

بریکس؛ «عرصه بزرگ همکاری برد-برد» به‌جای «محفل کوچک با ذهنیت جنگ سرد»

بازنشستگان صندوق کشوری منتظر دریافت وام باشند

بدهکار بزرگ در نظام بانکی

گردشی در کارخانه خودروسازی مرسدس بنز

جزئیات قیمت کالاهای اساسی خانوار

میزان حداکثر سفارش محصولات تالار پتروشیمی ابلاغ شد

قیمت جدید گوشت قرمز اعلام شد

عبور ظرفیت تولید روزانه گاز کشور از مرز هزار میلیون مترمکعب

از بین‌رفتن تقاضاهای کاذب روغن خوراکی

بازخوانی پرونده مسکن مهر

تراز تجاری کشور 600 میلیون دلار مثبت شد

نماینده روس: دلار جایی در آینده روسیه ندارد

عقب‌نشینی اروپا از تحریم نفتی روسیه