بازار آریا - صنعت پلیمر پتروشیمی در یکونیم دهه گذشته توانسته برخلاف بسیاری از صنایع تولیدی کشور، همزمان با افزایش درآمد فروش، سودآوری خود را نیز حفظ کند. همین ویژگی باعث شده این گروه در میان صنایع بورسی جایگاه نسبتا باثباتی از نظر حاشیه سود داشته باشد. با این حال، بررسی عملکرد شرکتهای این گروه نشان میدهد پشت این تصویر کلی، تفاوتهای قابلتوجهی میان بازیگران صنعت وجود دارد. برخی شرکتها در سالهای اخیر مسیر سودآوری خود را تقویت کردهاند و برخی دیگر از اوجهای گذشته فاصله گرفتهاند.
آمار عملکرد صنعت نشان میدهد تولید پلیمر در سال ۱۴۰۴ به ۱۲میلیون و ۶۲ هزار تن رسید. این رقم در مقایسه با تولید ۱۳میلیون و ۲۹۱ هزار تنی سال ۱۴۰۳ حدود ۹ درصد کاهش داشته است. حجم فروش نیز در همین مسیر حرکت کرد و از ۹میلیون و ۸۶۲ هزار تن در سال ۱۴۰۳ به ۹میلیون و ۱۲۶ هزار تن در سال ۱۴۰۴ رسید. به این ترتیب فروش صنعت حدود ۷ درصد افت کرد. با وجود این کاهش، سطح تولید همچنان بالاتر از ۱۲میلیون تن باقی مانده است. مقایسه این رقم با روند بلندمدت صنعت نشان میدهد افت تولید در سال گذشته هنوز به معنای خروج صنعت از ظرفیت معمول خود نیست. شدت کاهش تولید و فروش نیز در مقایسه با نوسانهایی که برخی صنایع دیگر در سالهای اخیر تجربه کردهاند، محدودتر بوده است. در این میان، فاصله میان تولید و فروش همچنان یکی از نکات قابلتوجه در عملکرد صنعت است. در بیشتر سالهای اخیر میزان تولید پلیمرها از فروش آنها بیشتر بوده است. ادامه این فاصله میتواند به افزایش تدریجی موجودی محصولات در شرکتها منجر شود و در صورت تداوم، ترکیب درآمد و سرمایه در گردش شرکتها را تحتتاثیر قرار دهد.
درآمد مسیر خود را از تولید جدا کرد
مسیر درآمد صنعت در سالهای اخیر تفاوت زیادی با روند تولید داشته است. درحالیکه تولید و فروش در برخی مقاطع کاهش پیدا کردهاند، درآمد فروش تقریبا در تمام سالهای اخیر روند صعودی داشته است. صنعت پلیمر در سال ۱۴۰۴ توانست درآمد فروش خود را حدود ۴۰ درصد افزایش دهد. این رشد ادامه روندی است که از سال ۱۳۹۹ آغاز شده و تقریبا در هر سال تکرار شده است. تنها در سال ۱۳۹۴ درآمد صنعت کاهش محدودی را تجربه کرد. افزایش نرخ فروش محصولات صادراتی و اثر رشد نرخ ارز و تورم بر ارقام ریالی، مهمترین عوامل رشد درآمد صنعت در این دوره بودهاند. به همین دلیل، رشد درآمد در این گروه لزوما به معنای افزایش متناسب مقدار تولید یا فروش نیست و بخش مهمی از افزایش درآمد از مسیر نرخ فروش اتفاق افتاده است
فاصله حاشیه سود از کف زمستان
تداوم سودآوری یکی از ویژگیهای اصلی صنعت پلیمر در دوره مورد بررسی بوده است. میانگین حاشیه سود خالص این صنعت طی ۱۵سال گذشته به حدود ۲۲ درصد رسیده است. این سطح سودآوری فاصله قابلتوجهی با بسیاری از صنایع بورسی دارد که در دورههایی با حاشیه سود پایین یا حتی زیان مواجه شدهاند. البته سودآوری پلیمرها در تمام این سالها یک مسیر ثابت را طی نکرده است. حاشیه سود خالص صنعت در زمستان ۱۴۰۲ به حدود ۱۰ درصد رسید که پایینترین سطح در بازه اخیر بود. پس از آن روند سودآوری تغییر کرد و حاشیه سود در فصلهای بعدی افزایش یافت. در بهار ۱۴۰۵ حاشیه سود خالص صنعت به ۲۹ درصد رسید. این رقم بالاترین سطح ثبتشده طی دستکم دو سال گذشته است و نشان میدهد صنعت در شروع سال جاری توانسته بخشی از افت سودآوری دورههای قبل را جبران کند.
فاصله دو شرکت از قله سودآوری
وقتی عملکرد شرکتها به صورت جداگانه بررسی میشود، تفاوت میان اعضای صنعت بیشتر خود را نشان میدهد. پلیمر آریا که تا سال ۱۴۰۰ با حاشیه سود خالص ۶۱ درصدی در صدر شرکتهای این گروه قرار داشت، از آن سال وارد مسیر نزولی شد. حاشیه سود خالص این شرکت در سال ۱۴۰۴ به ۲۷ درصد رسید و روند کاهش در فصلهای بعد نیز ادامه پیدا کرد. آریا در بهار ۱۴۰۵ حاشیه سود ۲۱ درصدی داشت. به این ترتیب شرکتی که در سالهای گذشته یکی از بالاترین سطوح سودآوری صنعت را در اختیار داشت، اکنون فاصله زیادی با اوج تاریخی خود دارد. پلیمر پارس نیز تجربهای مشابه داشته است. این شرکت در سال ۱۳۹۷ حاشیه سود خالص ۶۲ درصدی ثبت کرده بود اما این رقم در سال ۱۴۰۴ به ۲۰ درصد رسید. با این حال، عملکرد بهار امسال تصویر متفاوتی ارائه کرد و حاشیه سود خالص پارس با جهش به ۴۲ درصد رسید. این تغییر میتواند نشانهای از بهبود شرایط سودآوری شرکت باشد، هرچند برای قضاوت درباره پایداری آن به عملکرد فصلهای بعد نیاز است.
بهبود حاشیه سود دو شرکت پتروشیمی
در سمت دیگر جدول، جمپیلن و شبصیر طی دوره اخیر عملکرد متفاوتی از دو شرکت بزرگتر گروه داشتهاند.
جمپیلن در بهار ۱۴۰۵ حاشیه سود خالص ۶۳ درصدی ثبت کرد و بالاترین حاشیه سود فصلی در کل صنعت را به دست آورد. این عملکرد در ادامه روندی قرار دارد که طی فصلهای اخیر در سودآوری شرکت دیده شده است. شبصیر نیز در سالهای اخیر توانسته فاصله خود را با سطوح پایینتر سودآوری گذشته کاهش دهد. میانگین حاشیه سود خالص این شرکت در سالهای ابتدایی دهه ۹۰ حدود ۲۲ درصد بود. این رقم در بهار ۱۴۰۵ به ۴۸ درصد رسید و شبصیر را در جمع شرکتهایی قرار داد که بیشترین بهبود حاشیه سود را در دوره اخیر تجربه کردهاند. در میان ۹ شرکت این گروه، شگویا متفاوتترین کارنامه را ثبت کرده است. حاشیه سود خالص این شرکت در بهار ۱۴۰۲ حدود ۳۴ درصد بود اما از آن زمان روند نزولی را طی کرد و در بهار ۱۴۰۵ تقریبا به صفر رسید. افت سودآوری شگویا در شرایطی رخ داده که تولید و فروش شرکت نیز کاهش داشته است. همزمانی افت مقدار تولید و فروش با کاهش حاشیه سود، وضعیت شگویا را از دیگر اعضای صنعت متمایز کرده است. به همین دلیل عملکرد این شرکت در فصلهای آینده اهمیت بیشتری پیدا میکند و باید دید آیا میتواند روند نزولی سودآوری را متوقف کند یا خیر.
ثبات نسبی چهار شرکت میانی
عملکرد شغدیر، شاراک، بوعلی و شکبیر نسبت به دو گروه دیگر نوسان کمتری داشته اما در برخی مقاطع با تغییرات قابلتوجه همراه بوده است. شغدیر و شاراک هر دو در زمستان ۱۴۰۲ حاشیه سود خالص منفی ثبت کردند. با این حال شرایط در بهار ۱۴۰۵ تغییر کرد و حاشیه سود خالص این دو شرکت به ترتیب به ۳۳ و ۱۶ درصد رسید. بازگشت هر دو شرکت به محدوده مثبت نشان میدهد افت سودآوری آنها در دورههای قبل پایدار نمانده است. بوعلی نیز در مقایسه با این دو شرکت مسیر باثباتتری داشته است. حاشیه سود خالص این شرکت که در سال ۱۴۰۴ به طور میانگین حدود ۱۰ درصد بود، در بهار امسال به ۲۷ درصد رسید. این افزایش، بوعلی را در جمع شرکتهایی قرار داده که شروع سال ۱۴۰۵ را با بهبود محسوس سودآوری پشت سر گذاشتهاند. شکبیر نیز کمنوسانترین عملکرد را در میان این گروه داشته است. حاشیه سود خالص این شرکت در دوره اخیر عمدتا در محدوده ۱۰ تا ۲۱ درصد قرار گرفته و برخلاف برخی دیگر از اعضای صنعت، تغییرات شدیدی را تجربه نکرده است. عملکرد بهار ۱۴۰۵ نشان میدهد صنعت پلیمر پس از افت حاشیه سود در دورههایی از سالهای گذشته، بار دیگر به محدودههای بالاتر سودآوری بازگشته است. در سطح صنعت، حاشیه سود خالص به ۲۹ درصد رسیده اما رفتار شرکتها یکسان نبوده است. جمپیلن و شبصیر در جمع برندگان سودآوری قرار گرفتهاند و پارس نیز پس از چند سال فاصله گرفتن از حاشیه سود تاریخی خود، در بهار امسال جهش قابلتوجهی داشته است. در مقابل، آریا همچنان با فاصله از اوج سودآوری گذشته حرکت میکند و شگویا نیز در شرایطی کاملا متفاوت قرار گرفته است. به این ترتیب، آنچه در سال ۱۴۰۵ اهمیت دارد فقط ادامه رشد درآمد صنعت نیست. مسیر حاشیه سود شرکتها نیز تعیین میکند کدام یک از بازیگران پلیمر میتوانند از رشد درآمد، سود پایدار بسازند و کدام شرکتها همچنان با فشار بر سودآوری خود مواجه خواهند بود.