بازار آریا - دنیای اقتصاد - فرشته رضایی : در شرایطی که اقتصاد کشور با چالشهای متعددی از جمله تورم افسارگسیخته، نوسانات نرخ ارز، تحریمهای اقتصادی و عدم ثبات سیاسی روبهرو است، شاهد افزایش چشمگیری در تقاضا برای خدمات مشاوره کسبوکار هستیم. این پدیده، که در سالهای اخیر به طور فزایندهای مشهود بوده است، سوالات مهمی را در مورد دلایل ریشهای آن، کیفیت خدمات ارائه شده و آسیبهای احتمالی آن مطرح میکند. این افزایش تقاضا، همزمان با ظهور تعداد فزایندهای از مشاوران، نگرانیهایی را نیز در مورد کیفیت و اثربخشی این خدمات به وجود آورده است. در این بین این سوال مطرح میشود که آیا این مشاورهها فرصتی برای کارآفرینان هستند یا تهدیدی برای سرمایهگذاری و توسعه کسبوکارها؟
ریشه افزایش اقبال به مشاوران کسب و کار
مازیار نوربخش رئیس کمیسیون تحول، نوآوری و بهرهوری اتاق تهران در این رابطه به «دنیای اقتصاد» گفت: افزایش اقبال به مشاوره کسبوکار، ریشه در افزایش ریسکپذیری در جامعه دارد، اما این تنها دلیل نیست. در شرایطی که پیشبینیپذیری اقتصادی به شدت کاهش یافته و سرمایهگذاریها با ریسک بالایی همراه هستند، افراد به دنبال راهی برای کاهش این ریسک و کسب درآمد آسانتر هستند. مشاوره کسبوکار، به عنوان یک راهحل ظاهری برای دور زدن ریسک، مورد توجه قرار گرفته است. اما این در حالی است که بسیاری از این مشاوران، فاقد تخصص و تجربه لازم برای ارائه راهکارهای موثر هستند.
وی تاکید کرد: این پدیده، بیشتر در میان کارآفرینانی دیده میشود که به دلیل عدم قطعیتهای اقتصادی، از راهاندازی کسبوکار جدید خودداری میکنند و به جای آن، به دنبال استفاده از خدمات مشاوران هستند. این افراد، اغلب به دنبال «راهحلهای جادویی» هستند که بتواند آنها را به سرعت به موفقیت برساند، بدون اینکه نیاز به صرف زمان و تلاش فراوان داشته باشند. نوربخش با اشاره به تفاوتهای اساسی بین مشاور کسب و کار و کارآفرین، گفت: کارآفرینی، با وجود ریسکهای ذاتی، پتانسیل درآمدزایی بسیار بالاتری نسبت به مشاوره دارد. مشاور به دلیل محدودیت زمانی و توانایی، نمیتواند به سادگی به مقیاس درآمدی کارآفرین دست یابد. یک کارآفرین، در میدان نبرد واقعی کسبوکار، با چالشها و مشکلاتی روبهرو میشود و از این تجربیات، درس میگیرد. این تجربه، به او کمک میکند تا تصمیمات بهتری بگیرد و کسبوکار خود را به سمت موفقیت هدایت کند. در حالی که یک مشاور، اغلب از پشت میز کار، به تحلیل مسائل میپردازد و ممکن است فاقد درک عمیقی از واقعیتهای میدان باشد. با وجود اینکه صنعت مشاوره میتواند ارزشمند باشد، اما این کارشناس حوزه کسب و کار به وجود مشکلاتی در این حوزه اشاره میکند. نوربخش افزود: از جمله این مشکلات، حضور افرادی است که فاقد تجربه و تخصص لازم هستند و صرفا با ارائه رویاهای غیرواقعی، به دنبال کسب درآمد هستند.
این افراد، اغلب با وعدههای اغراقآمیز و طرحهای غیرعملی، کارآفرینان را فریب میدهند و باعث اتلاف وقت و سرمایه آنها میشوند. اما تشخیص این افراد از مشاوران توانمند، زمانبر است و ممکن است منجر به اتلاف وقت و سرمایه کارآفرینان شود. متاسفانه، بسیاری از کارآفرینان، به دلیل ناآگاهی و نداشتن تجربه کافی، نمیتوانند این افراد را تشخیص دهند و قربانی وعدههای دروغین آنها میشوند.
شکاف عمیق با استانداردهای جهانی
نوربخش با اشاره به شرکتهای بزرگ مشاوره بینالمللی مانند مکنزی گفت: ایران فاقد شرکتهای مشاوره بزرگ و معتبر با استانداردهای جهانی است. این شرکتها، با تکیه بر دانش و تجربه متخصصان خود، راهکارهای نوآورانه و موثری را برای حل مشکلات کسبوکارها ارائه میدهند. آنها، با استفاده از روشهای علمی و ابزارهای پیشرفته، دادهها را تحلیل میکنند و بر اساس آن، تصمیمات استراتژیک اتخاذ میکنند. در حالی که در ایران، اغلب خدمات مشاوره، بر اساس تجربه شخصی و شهود ارائه میشود و فاقد پشتوانه علمی و تحقیقاتی است.
رئیس کمیسیون تحول، نوآوری و بهرهوری اتاق تهران بر نقش مهم اتاق بازرگانی در تربیت و پرورش مشاوران توانمند تاکید کرد و افزود: اتاق بازرگانی باید با برگزاری دورههای آموزشی و درگیر کردن مشاوران در پروژههای واقعی، به ارتقای سطح کیفی خدمات مشاوره کمک کند. این دورهها باید شامل آموزشهای تخصصی در زمینههای مختلف کسبوکار، از جمله مدیریت استراتژیک، بازاریابی، منابع انسانی و مالی باشد. همچنین، اتاق بازرگانی باید فرصتهایی را برای مشاوران فراهم کند تا در پروژههای واقعی شرکت کنند و تجربه کسب کنند. وی تاکید کرد که تمرکز فعلی اتاق بازرگانی بیشتر روی مشاوره در زمینههای اجرایی مانند بیمه، تامین ارز، واردات، صادرات و مالیات است. در حالی که نیاز به مشاوره در زمینههای استراتژیک مانند چگونگی موفقیت کسبوکار، تشکیل تیم، برنامهریزی و توسعه منابع انسانی، بیشتر احساس میشود.
او به آسیبهای ناشی از مشاورههای نامناسب اشاره کرد و گفت: از جمله این آسیبها، اتلاف وقت و انرژی کارآفرینان، ناامیدی، شکستهای مالی و ورشکستگی است. وی افزود: مدیران با تجربه، کمتر تحتتاثیر مشاورههای غیرواقعی قرار میگیرند، اما متاسفانه برخی از مدیران، بدون بررسی دقیق، طرحهای پیشنهادی مشاوران را پیادهسازی میکنند و دچار خسارت میشوند.
سرمایهگذاری در تربیت مشاوران توانمند
وی در ادامه بیان کرد: اتاق بازرگانی و سایر سازمانها باید با برگزاری دورههای آموزشی و پروژههای عملی، به تربیت مشاوران حرفهای کمک کنند. اما فرآیند تربیت مشاوران و استفاده از آنان مراحل مختلف دارد. ابتدا کارآفرینان باید قبل از استفاده از خدمات مشاوران، به تخصص و تجربه آنها توجه کنند و از منابع معتبر برای کسب اطلاعات استفاده کنند. همچنین ایجاد شرکتهای مشاوره بزرگ و معتبر با استانداردهای جهانی، میتواند به ارتقای کیفیت خدمات مشاوره در کشور کمک کند. به جز این موارد سازمانهای نظارتی باید بر فعالیت مشاوران نظارت داشته باشند و از ارائه خدمات غیرواقعی و گمراهکننده به فعالان کسب و کار جلوگیری کنند. همچنین لازم است دولت و بخش خصوصی آنان را به تحقیق و توسعه در زمینه مشاوره کسبوکار تشویق کنند تا راهکارهای نوآورانه و موثری برای حل مشکلات کسبوکارها ارائه شود.
نوربخش در پایان تاکید کرد: صنعت مشاوره کسب و کار صنعت ارزشمندی است و نباید به دلیل عملکرد برخی افراد، زیر سوال برده شود؛ چرا که هنوز در کشور مشاوران توانمندی وجود دارند و لازم است دولت با حمایت از این افراد، بستری مناسب برای فعالیت آنها در بخشهای مختلف کسب و کار و کارآفرینی فراهم کند. افزایش اقبال به مشاوره کسبوکار در شرایط اقتصادی فعلی، یک پدیده قابلتوجه است. با این حال، باید توجه داشت که این پدیده، با چالشها و آسیبهای خاص خود همراه است. با اتخاذ راهکارهای مناسب و ارتقای سطح کیفی خدمات مشاوره، میتوان از مزایای این صنعت بهرهمند شد و از آسیبهای آن جلوگیری کرد. آینده صنعت مشاوره در ایران، به توانایی ما در ایجاد یک اکوسیستم قوی و پایدار که بر اساس دانش، تجربه و نوآوری بنا شده باشد، بستگی دارد.