بازار آریا - دنیای اقتصاد - فاطمه جوادی: مس از جمله منابع معدنی است که جایگاه آن در عرصه داخلی و بینالمللی روزبهروز در حال ارتقا است و کشور ما از ذخایر قابلتوجهی در این حوزه برخوردار است. سهم این صنعت از تولید ناخالص داخلی نیز حدود ۱.۳درصد برآورد شده است. برنامه هفتم توسعه رشد ۱۳درصدی برای بخش معدن در نظر گرفته است که به اعتقاد فعالان این بخش، تحقق این امر نیازمند ۵۵میلیارد دلار سرمایهگذاری از مرحله اکتشاف تا استخراج و بازار است. یکی از صنایعی که میتواند این هدفگذاری را برآورده کند، صنعت مس است. به طوری که گفته میشود مس میتواند علاوه بر درآمدزایی به پیشران و موتور توسعه تبدیل شود.
با این حال براساس بررسیها و مطالعات انجام شده، تولید مس در ایران نسبت به سایر مواد معدنی عقب است و کمبود برداشت در این حوزه وجود دارد. نرخ بهرهبرداری نیز به نسبت میانگین بهرهبرداری از معادن در دنیا پایین است. درحالیکه میانگین بهرهبرداری از معادن مس در دنیا ۲.۳درصد است، این رقم در ایران حدود ۰.۵درصد برآورد میشود.
در شرایطی که تقاضای جهانی و همچنین قیمت مس با شیب بالایی در دو دهه اخیر افزایش یافته و پیشبینیها حاکی از رشد قابلتوجه در سالهای آینده است، صنعت مس در ایران برای حرکت در مسیر جهانی که تمرکز بر مس سبز و توسعه پایدار است، نیازمند بهرهگیری ویژه از نوآوری و فناوری است.
در همین راستا «دنیای اقتصاد» برای بررسی ظرفیتهای موجود در صنعت مس کشور، وضعیت استخراج و توسعه صادرات، میزان تقاضای جهانی و مقاصد صادراتی، پیشبینی قیمت در سالهای آینده و برنامههای توسعهای شرکت ملی صنایع مس ایران با غلامرضا ملاطاهری، معاون طرح و برنامه این شرکت گفتوگو کرده است. متن زیر مشروح این مصاحبه است.
از ظرفیتهای معادن مس موجود در کشور چه مقدار تا به امروز استحصال شده است؟
از ابتدای بهرهبرداری صنعتی از معادن مس کشور در سال ۱۳۶۰ تاکنون بیش از ۷.۲میلیون تن مس محتوی معدنی از معادن متعلق به شرکت ملی صنایع مس ایران استخراج شده است. در حال حاضر مجموع منابع زمینشناسی شرکت، بالغ بر ۲۲.۲میلیارد تن برآورد میشود که از این میزان حدود ۶.۵میلیارد تن ذخایر استخراجپذیر و قابل معدنکاری است. این حجم منابع، پشتوانهای مطمئن برای توسعه بلندمدت صنعت مس کشور محسوب میشود.
در مقیاس جهانی نیز ذخایر مس جهان حدود ۹۸۰میلیون تن برآورد شده که حدود ۶۶میلیون تن آن در ایران قرار دارد. این جایگاه، ایران را در رتبه ششم ذخایر مس جهان قرار میدهد و شرکت ملی صنایع مس ایران نقش محوری در بهرهبرداری اصولی از این ذخایر راهبردی ایفا میکند.
با وجود تحریمها، چه اقداماتی برای افزایش استخراج و توسعه صادرات در حال انجام است؟
تمرکز اصلی شرکت در این مقطع، توسعه ظرفیت ذخایر معدنی و افزایش توان فرآوری به منظور نزدیک شدن به نرخ بهرهبرداری جهانی است. در همین راستا، پروژههای توسعهای به ویژه در بخش تغلیظ و زیرساختهای مرتبط با آن در اولویت قرار گرفتهاند.
با توجه به اینکه تقریبا ۸۰ درصد مصرف داخلی کشور در حدود ۲۰۰ هزار تن کاتد و مفتول در سال توسط ملی مس تامین میشود، برنامهریزی شرکت به گونهای است که بیش از نیمی از تولید مس کشور به صورت صادراتی عرضه شود. این رویکرد، حتی در شرایط تحریمی، امکان حفظ و تقویت حضور ایران در بازارهای جهانی مس را فراهم میکند.
زنجیره ارزش مس در کشور تا چه حد مطابق با تقاضای جهانی شکل گرفته است؟
در حال حاضر حدود ۱.۴میلیون تن ظرفیت نصب شده صنایع پاییندستی مس در کشور وجود دارد، اما تولید واقعی این بخش حدود ۲۵۰ هزار تن (با احتساب بخش خصوصی و تامین از طریق قراضه) است. در مقابل در بخش بالادستی همچنان شکاف قابلتوجهی با نرخ بهرهبرداری جهانی وجود دارد و هنوز به سطح رقابتی دنیا نرسیدهایم.
در این میان، شرکت ملی صنایع مس ایران به عنوان بزرگترین دارنده معادن مس کشور، نقش محوری در متوازنسازی توسعه صنعتی با توسعه معدنی برعهده دارد. راهبرد شرکت بر این اساس است که ابتدا با افزایش نرخ بهرهبرداری از ذخایر معدنی و توسعه ظرفیتهای بالادستی، این توازن برقرار شود و پس از تحقق این مهم، توسعه صنایع پاییندست موضوعیت عملیاتی پیدا کند. البته این به معنای تعویق برنامهریزی برای پاییندست نیست.
شرکت ملی صنایع مس ایران به صورت همزمان با توسعه بالادست، مطالعات بازار، امکانسنجیهای فنی و اقتصادی و رایزنیهای بینالمللی را برای ورود هدفمند به صنایع پاییندستی با فناوری پیشرفته و دارای بازار پایدار در دستور کار دارد. این مسیر عمدتا از طریق ایجاد اکوسیستم نوآوری و بهرهگیری از ابزارهایی نظیر صندوق سرمایهگذاری جسورانه شرکتی (CVC) دنبال میشود تا ریسک سرمایهگذاری کنترل و مزیت رقابتی فناورانه ایجاد شود.
از سوی دیگر، بخش عمده ظرفیتهای موجود پاییندستی کشور در حوزه محصولات با ارزش افزوده متمرکز است. بر همین اساس، راهبرد شرکت ملی صنایع مس ایران حرکت به سمت محصولات پاییندستی با فناوری پیشرفته با ارزش افزوده بالا است؛ محصولاتی که هم حاشیه سود بالاتری دارند و هم با تقاضای آیندهمحور جهانی همراستاتر هستند.
تقاضای صادراتی مس چقدر است و کشورهای طرف مبادله ایران کداماند؟
تقاضای جهانی مس روندی پایدار و صعودی دارد و در سال ۲۰۲۴ مصرف جهانی آن به حدود ۲۶.۵میلیون تن رسیده است. در این میان، چین به عنوان بزرگترین مصرف کننده مس جهان نقش تعیین کنندهای در بازار دارد. در کنار چین، کشورهای آسیایی و منطقهای نظیر هند، ترکیه، امارات و جنوب شرق آسیا از مهمترین بازارهای رو به رشد مس محسوب میشوند. در همین راستا، مسیرها و الگوهای متنوع تجارت مس به ویژه با تمرکز بر چین، در حال مطالعه و بررسی است تا متناسب با شرایط ژئوپلیتیک و محدودیتهای تجاری، بهترین گزینههای صادراتی انتخاب شوند.
چطور میتوان مقاصد صادراتی را متنوع کرد؟
تنوعبخشی به مقاصد صادراتی از طریق مجموعهای از اقدامات ساختاری از جمله استقرار حاکمیت شرکتی یکپارچه برای افزایش هماهنگی درونگروهی و چابکی تصمیمگیری، ایجاد دفاتر بینالمللی بازاریابی و فروش در بازارهای هدف منطقهای و فرامنطقهای، تقویت سرمایه انسانی در حوزه بازاریابی بینالمللی و توسعه همکاریهای بینالمللی و جوینتونچرها دنبال میشود. همچنین حضور فعال و هدفمند شرکت در همایشها و رویدادهای بینالمللی تخصصی به عنوان یکی از ابزارهای کلیدی توسعه بازار و شبکهسازی تجاری دنبال میشود.
شرکت ملی صنایع مس ایران چه برنامههایی برای نقشآفرینی در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر دارد؟
راهبرد شرکت در این حوزه، تمرکز بر محصولات با فناوری پیشرفته با ارزش افزوده بالا است؛ محصولاتی که محل مصرف اصلی آنها به طور طبیعی در انرژیهای تجدیدپذیر، خودروهای برقی، شبکههای برق و صنایع الکترونیک پیشرفته قرار دارد. هدف، حضور فعال و موثر در بخشهایی از زنجیره ارزش جهانی مس است که همسو با روندهای آیندهمحور و تحولات فناوری هستند و بیشترین مزیت رقابتی را ایجاد میکنند.
پیشبینیها در مورد روند قیمتی مس تا سال ۲۰۳۰ چگونه است؟
براساس آخرین پیشبینی موسسه CRU منتهی به نوامبر ۲۰۲۵، قیمت مس تا سال ۲۰۳۰ در حدود ۱۲.۵ هزار دلار به ازای هر تن برآورد شده است. در حال حاضر نیز قیمت نقطهای مس در بازارهای جهانی در محدوده ۱۳ هزار دلار قرار دارد که فراتر از پیشبینیهای انجام شده است.
با توجه به رشد سریع تقاضا به ویژه در انرژیهای پاک و محدودیتهای سمت عرضه، این پیشبینی بسیار محتمل و واقعبینانه ارزیابی میشود و نشاندهنده چشمانداز مثبت بازار مس در سالهای آینده است.
برنامههای توسعهای شرکت ملی صنایع مس ایران شامل کدام موارد است؟
در افق ۱۴۰۹، شرکت ملی صنایع مس ایران اهداف روشنی را از جمله توسعه ذخایر معدنی تا حدود ۱۹میلیارد تن، افزایش ظرفیت تولید کنسانتره به ۳.۲میلیون تن در سال، افزایش ظرفیت تولید کاتد به ۵۲۰ هزار تن در سال و تکمیل زنجیره ارزش با راهاندازی کارخانه مفتول مسی با ظرفیت ۱۳۰ هزار تن را دنبال میکند. این برنامهها مبنای رشد پایدار و ارتقای جایگاه ایران در زنجیره ارزش جهانی مس خواهند بود.