بازار آریا - بخش بزرگی از جذابیت و هیجان نشستهای سران، در تعلیق و انتظار پیش از برگزاری آنها نهفته است. رهبران دو اقتصاد بزرگ جهان در ۲۴ سپتامبر مصادف با ۲ مهر همراه با هیئتی از چهرههای برجسته اقتصادی در واشنگتن با یکدیگر دیدار خواهند کرد.
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری:بخش بزرگی از جذابیت و هیجان نشستهای سران، در تعلیق و انتظار پیش از برگزاری آنها نهفته است. رهبران دو اقتصاد بزرگ جهان در ۲۴ سپتامبر مصادف با ۲ مهر همراه با هیئتی از چهرههای برجسته اقتصادی در واشنگتن با یکدیگر دیدار خواهند کرد.
این رویداد رویدادی مهم و تعیینکننده به شمار میرود و به همین دلیل هیچیک از طرفین حاضر نیست با اقدامی نسنجیده در آستانه مذاکرات، اصل دیدار را به خطر بیندازد.
به نوشته اکونومیست، همین احتیاط دوجانبه به مهار اختلافات دامنهدار تجاری میان دو کشور کمک کرده است. در واقع، این اثر بازدارنده را میتوان مهمترین ویژگی نشست پیشرو دانست. هیچ تحلیلگری انتظار ندارد گفتوگوهای سران به توافقی بزرگ و تاریخی یا حل قطعی مناقشات بینجامد.
آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، اقداماتی نیست که در متن مذاکرات صورت میگیرد، بلکه گامهای تنشزایی است که طرفین در آستانه نشست از انجام آن خودداری کردهاند.
این نشست پس از مذاکرات سران در شهر بوسان کره جنوبی در اکتبر سال گذشته و سپس سفر ماه مه دونالد ترامپ به پکن برگزار میشود. در جریان مذاکرات بوسان، دو کشور کوشیدند بنبست ناشی از ماهها اعمال تعرفههای تلافیجویانه و محدودیتهای صادراتی را تثبیت و مدیریت کنند.
در آن مقطع واشنگتن پذیرفت که توسعه فهرست سیاه شرکتهای چینی را به مدت یک سال متوقف کند. در مقابل، چین نیز برنامه خود برای اعمال مقررات گستردهتر در صدور مجوز صادرات مواد معدنی حیاتی، باتریهای پیشرفته و تجهیزات و دانش فنی لازم برای تولید آنها را به تعویق انداخت. افزون بر این، آمریکا بخشی از تعرفههای تنبیهی مربوط به نقش چین در تجارت فنتانیل را کاهش داد و پکن نیز واردات دانههای سویا از آمریکا را از سر گرفت.
هنگامی که رهبران دو کشور بار دیگر در پکن بر سر میز مذاکره نشستند، نتایج ملموس به دست آمده نسبتا محدود بود. چین متعهد شد ۱۷ میلیارد دلار دیگر محصولات کشاورزی آمریکایی و دویست فروند هواپیمای بوئینگ خریداری کند، مشروط بر اینکه قطعات یدکی لازم برای عملیاتی ماندن آنها تامین شود.
دو طرف همچنین با کاهش تعرفه بر واردات سی میلیارد دلار از کالاهای غیرحساس یکدیگر موافقت کردند. گذشته از این موارد، شاخصترین دستاورد نشست پکن توافق بر سر یک شعار مشترک بود. دو کشور پذیرفتند که برای دستیابی به «ثبات راهبردی سازنده» تلاش کنند؛ مفهومی معقول که البته شباهت چندانی به ادبیات سیاسی معمول ترامپ ندارد و بعید است در زمره شعارهای انتخاباتی او قرار گیرد.
در سفر این ماه شی جینپینگ، مقامات آمریکایی پیگیر بررسی میزان پیشرفت پکن در خرید محصولات کشاورزی و هواپیماهای بوئینگ خواهند بود. دو کشور مایلند توافق بوسان را برای یک سال دیگر تمدید کنند، اما این اقدام به تنهایی تضمینکننده ثبات پایدار نیست. زمینههای جدید اصطکاک مدام پدیدار میشوند و ابهام موجود در متن آتشبس تجاری سبب شده هیچیک از دو طرف دقیقا نداند چه اقدامی از نظر طرف مقابل نقض پیمان تلقی میشود.
برای نمونه، در ماه فوریه دیوان عالی آمریکا بخش عمدهای از تعرفههای وضعشده توسط ترامپ را لغو کرد، اما تیم اقتصادی او بیدرنگ کوشید با دستآویزهای حقوقی جدید این تعرفهها را احیا کند. سپس در ماه ژوئیه، واشنگتن در پی تحقیقات پیرامون ادعای بهکارگیری کار اجباری در چین، تعرفه جدید دوازده و نیم درصدی وضع کرد.
این اقدام جدید همراه با توجیه چالشبرانگیز آن، میتوانست از سوی پکن به عنوان نقض توافق بوسان مبنی بر عدم افزایش تعرفهها در نظر گرفته شود. پرسش مشابهی درباره تصمیم ماه گذشته نهادهای نظارتی آمریکا برای منع رباتهای انساننما مطرح است.
چین نیز به سهم خود پایبندی به این آتشبس را آزموده است. طبق برآورد موسسه پژوهشی کپیتال اکونومیکس، صادرات جهانی عناصر خاکی کمیاب چین طی سه ماه گذشته در مقایسه با مدت مشابه سال پیش ۲۸ درصد کاهش یافته است.
در غیاب یک توافق تجاری جامع و الزامآور، مهمترین عامل حفظ ثبات نسبی، تمایل متقابل دو کشور برای پرهیز از تشدید بحران است. طی هجده ماه گذشته، سیاستگذاران تجاری واشنگتن درک دقیقتری از میزان آسیبپذیری خود در برابر محدودیتهای صادراتی چین، بهویژه در حوزه آهنرباهای صنعتی، به دست آوردهاند.
آنها میدانند در صورت فشار بیش از حد، پکن توانایی و انگیزه لازم برای واکنش تلافیجویانه را دارد. با این حال، صادرات همچنان تکیهگاه اصلی رشد اقتصادی چین در سال جاری به شمار میرود، حتی اگر سهم فروش مستقیم به آمریکا از این صادرات رو به کاهش باشد. از سوی دیگر، با تداوم جنگ آمریکا علیه ایران، مقامات پکن تمایلی به ایجاد اختلال جدید در مسیر تجارت بینالملل ندارند.
انتظار میرود این رویکرد محتاطانه بر مذاکرات واشنگتن و نشست تمهیدی آخر هفته در نیویورک میان هی لیفنگ، مسئول ارشد سیاستگذاری اقتصادی چین، و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، حاکم باشد. بسنت روابط چین و آمریکا را به بازی واترپلو تشبیه کرده است که در آن، رقابت ظاهری بر روی آب رفتارهای خشن و درگیریهای زیر آب را پنهان میکند.
او در ماه ژوئیه در گفتوگو با شبکه فاکس بیزنس تاکید کرده بود که چینیها اخیرا ضربات متعددی زیر آب وارد کردهاند و واشنگتن نیز در صورت لزوم پاسخ خواهد داد. با این حال، رهبران هر دو کشور ترجیح میدهند بازی را در زمین دیپلماسی ادامه دهند. تا زمانی که دیداری در این سطح در پیش باشد، هر دو طرف خویشتنداری نشان خواهند داد و در نهایت همین مسئله است که این نشستها را حائز اهمیت واقعی میکند.