بازار آریا - شان هیگینز* در قسمت دوم این مجموعه، نحوه عملکرد هوش مصنوعی و تفاوت آن با فناوریهای پیشین بررسی شد. مدلهای زبانی بزرگ مانند ChatGPT با تحلیل دادههای عظیم، قادر به تولید محتوای جدید و ارتباط طبیعی هستند. بااینحال، فناوریهای نوظهور اغلب با انتظارات اغراقآمیز مواجه میشوند و به وعدههای اولیه نمیرسند (مانند پیشبینی اشتباه درباره حذف شغل رادیولوژی). در کنار این واقعیتگرایی، نگرانیهایی درباره سناریوهای وجودی مانند «آخرالزمان گیرهکاغذ» مطرح شدهاند که در آن هوش مصنوعیِ فوقهوشمند میتواند بهطور ناخواسته منابع جهان را نابود کند. باوجود هشدارهای برخی چهرههای سرشناس، اکثر کارشناسان معتقدند فناوری فعلی هنوز فاصله زیادی با هوش انسانی دارد و این خطرات در حال حاضر دور از ذهن به نظر میرسند.
تب طلا اینبار در هوش مصنوعی
سرمایهگذاریهای سنگین و میلیارد دلاری شرکتهای بزرگ فناوری در هوش مصنوعی، با هدف عقب نماندن از جهش بزرگ بعدی فناوری صورت میگیرد. این جریان مالی که پس از عرضه ChatGPT هشت برابر شده، بخش عمدهای از رشد تولید ناخالص داخلی ایالات متحده در اوایل سال ۲۰۲۵ را رقم زده و بر اساس پیشبینیها تا سال ۲۰۲۸ به ۳ تریلیون دلار خواهد رسید.
بخش اعظم این سرمایهگذاریها که حجم آن ۱۷برابر حباب داتکام برآورد شده، صرف زیرساختهایی همچون املاک، مراکز داده و تامین انرژی میشود. اثر ملموس این روند در احیای بازار املاک راکد سانفرانسیسکو با خرید ساختمانهای اداری خالی توسط شرکتهای فناوری مشهود است. علاوه بر این، برنامههای بلندپروازانهای نظیر طرح ۱۰ تریلیون دلاری سم آلتمن برای ایجاد ۲۵۰گیگاوات ظرفیت محاسباتی تا سال۲۰۳۳ (معادل کل توان برقی کشور آلمان)، نشان میدهد که هوش مصنوعی بهجای آسیب زدن به اقتصاد و بازار کار شهری، در حال نجات و رونقبخشی به آن است.
هوش مصنوعی چگونه بر شغلها تاثیر خواهد گذاشت؟
بیچ هوش مصنوعی را «نیروی کار ارتقایافته» مینامد زیرا وظایفی را انجام میدهد که قبلا خودکارسازی آنها ممکن نبود. این قابلیت یک نعمت بالقوه است زیرا کارگران قادر خواهند بود چیزهایی بسازند که قبلا نمیتوانستند بسازند و مهارتهای جدید را سریعتر از هر زمان دیگری یاد بگیرند. بیچ خاطرنشان میکند: «هر زمان که نیروی کار بیشتری به اقتصاد اضافه کنید، خروجی و تولید بیشتری به دست میآورید.»
برای مثال، تبدیل یک بیانیه مطبوعاتی به یک داستان خبری به طور سنتی نیازمند ذهن انسان بوده است، اما این کار معمولا برای روزنامهنگار مربوطه از نظر ذهنی دشوار و سنگین نبود. چنین کاری مکررا توسط سردبیران به کارآموزان یا نیروهای تازهکار سپرده میشد. سردبیران همچنان باید متن را میخواندند و تغییرات لازم را اعمال میکردند.
استفان لوارن، استاد اقتصاد و امور مالی در دانشگاه فرانسیسکن استوبنویل در اوهایو، استدلال میکند این واقعیت که وظایف ممکن است تحتتاثیر هوش مصنوعی قرار گیرند به این معنی نیست که کارگران مازاد و اخراج خواهند شد. در عوض آنها به سمت وظایف دیگری حرکت خواهند کرد. لوارن میگوید:
«فناوری وظایف خاصی را در یک شغل خودکار، تسریع یا کمهزینهتر میکند و به کارمندان اجازه میدهد زمان بیشتری را صرف فعالیتهای با ارزش بالاتر کنند. در نتیجه، خروجی گسترش مییابد و دستمزدها اغلب افزایش مییابند. برای نمونه، توسعهدهندگان نرمافزار به طور معمول از ابزارهای هوش مصنوعی برای تولید کدهای آماده، تست توابع و عیبیابی روتینها استفاده میکنند؛ کارهایی که زمانی ساعتها وقت میگرفتند. نتیجه، تعداد کمتری از توسعهدهندگان نیست، بلکه توسعهدهندگانی هستند که سیستمهای پیچیدهتری را سریعتر تولید میکنند و تقاضا برای استعدادهای مجرب به جای کاهش، در حال افزایش است».
برای نمونه، تاثیر بالقوه هوش مصنوعی را بر صنف حقوقی در نظر بگیرید. بسیاری از بخشهای کار حقوقی نیازمند نیروی کار فشرده است: تحقیق درباره پروندهها و رویههای قضایی، پیشنویس یادداشتها و خلاصههای کشف ادله، و.... این کار مستلزم ویرایش و نظارت قابلتوجهی است، اما استفاده از هوش مصنوعی برای ایجاد پیشنویسهای اولیه میتواند فرآیند را سرعت ببخشد و ساعتهای قابل صورتحساب را کاهش دهد. کار حقوقی، کمهزینهتر و در نتیجه به طور بالقوه دسترسیپذیرتر خواهد شد.
فکر کنید یک مغازهدار که خودش هم بازیگر و هم تهیهکننده آگهیهای تلویزیونیِ نیمهشبِ نهچندان حرفهای خودش است. حالا هوش مصنوعی مولد به او این امکان را میدهد که خودش گرافیک و انیمیشنهای تبلیغاتش را بسازد؛ در نتیجه، آگهیهای نیمهشب او خیلی پرزرقوبرقتر و جاهطلبانهتر از قبل خواهند شد.
در جراحی اعصاب، برنامههای هوش مصنوعی برای بررسی جراحیهای گذشته و ترسیم مراحل جراحی جهت آموزش جراحان مغز جدید استفاده میشوند. این برنامهها میتوانند بهترین اقدامات را از نمونههای بسیار بیشتری نسبت به آنچه یک انسان میتواند بررسی کند، مطالعه و استخراج کنند. با این حال، عمل پزشکی واقعی همچنان نیازمند یک جراح انسانی خواهد بود. به لطف برنامههای هوش مصنوعی، جراحان بیشتری میتوانند آموزش ببینند. نیکولا نیوئل در سال ۲۰۲۳ به بیبیسی گفت: «این برنامه به من کمک میکند در طول جراحی آزمایشی جهتگیری کنم و کمک میکند تشخیص دهم چه مراحل و چه گامهایی در ادامه پیش رو هستند.» نیوئل در حال آموزش برای تبدیل شدن به جراح مغز بود.
مشاغل ایجادشده توسط هوش مصنوعی
عناوین خبری درباره جایگزینی مشاغل توسط هوش مصنوعی، این واقعیت را پنهان میکنند که این فناوری به خودی خود مشاغلی را ایجاد خواهد کرد که قبلا وجود نداشتند. به هر حال یک نفر باید برنامههای هوش مصنوعی را بسازد، بهروزرسانی کند و به کار گیرد. لینکدین برآورد میکند که هوش مصنوعی بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ حدود ۶۴۰ هزار شغل یقه سفیدی (کارمندی) ایجاد کرده است. تا پایان سال ۲۰۲۵، حدود ۶ درصد از آگهیهای شغلی مربوط به موقعیتهای مرتبط با استفاده از هوش مصنوعی بوده است که نسبت به ۲ درصد در سال ۲۰۱۸ افزایش یافته است.
اینها مشاغلی بودند که مستقیما با فناوری جدید مرتبط بودند، مانند مدیر هوش مصنوعی، مهندس هوش مصنوعی و مربی هوش مصنوعی (که مورد آخر افرادی هستند که با برنامهها کار میکنند تا عملکرد آنها را بهبود بخشند). تاکنون، این مشاغل عمدتا در شرکتهای هوش مصنوعی بودهاند. اما سایر بخشها مانند مراقبتهای بهداشتی، امور مالی و تولید در حال قاپیدن نیروهای فنی هوش مصنوعی هستند تا از فناوری عقب نمانند.
تاثیر هوش مصنوعی بر آموزش شغلی
جایگزینی کارهای سطح پایه توسط هوش مصنوعی میتواند با حذف امکان «یادگیری از شکست»، رشد حرفهای نیروهای تازهکار را مختل کند. با این حال، سناریوی واقعبینانهتر، تبدیل هوش مصنوعی به ابزاری برای افزایش سرعت و حجم کار همین نیروهاست.
اگرچه شتاب در بهکارگیری ابزارهای ارزان خطر افت کیفیت و شیوع سطحینگری را به همراه دارد، اما پس از فروکش کردن جذابیت اولیه، عدم رضایت مخاطبان باعث میشود بازار خودبهخود تعادل میان سرعت تولید و کیفیت خروجی را پیدا کند.
لبه مرز استفاده از هوش مصنوعی: بازیهای ویدئویی
توسعهدهندگان بازیهای ویدئویی برخی از بهترین و ژرفترین دیدگاهها را درباره کاربردها و محدودیتهای هوش مصنوعی دارند، زیرا آنها در لبه مرز بهکارگیری آن در فناوریهای موجود قرار دارند. بازیهای ویدئویی نیازمند سیستمهای هوش مصنوعی برای کنترل حریفانی هستند که طرفداران در برابر آنها بازی میکنند. سازندگان بازی در توسعه برنامههایی که میتوانند در برابر اقدامات بازیکن واکنش نشان داده و حتی آنها را پیشبینی کنند، ماهر شدهاند. هر ساله، توسعهدهندگان تلاش میکنند در خلق محیطهای تعاملی که واقعی به نظر میرسند، از یکدیگر پیشی بگیرند.
توسعهدهندگان تمایل دارند خوشبین اما واقعگرا باشند. گلن اسکافیلد، خالق مجموعه بازیهایDead Space میگوید: «تاریخ به ما نشان داده است که هر جهش بزرگ فناورانه، صنایع، فرصتها و متخصصان کاملا جدیدی را ایجاد میکند. هوش مصنوعی یک جهش فناورانه است. این فناوری مانند کامپیوتر شخصی، اینترنت یا تلفن همراه است و درست مانند آنها موج دیگری ایجاد خواهد کرد. هوش مصنوعی نحوه کار و نحوه انجام کارهای ما را تغییر خواهد داد. بله، برخی از مشاغل تغییر خواهند کرد، ممکن است از بین بروند، امامیلیونها مورد از مشاغل جدید در طول سالها ایجاد خواهند شد».
توصیه اسکافیلد به کارگران نیز این است: «میزانی از هوش مصنوعی را یاد بگیرید که شما را بهتر، سریعتر و کارآمدتر کند. اینگونه است که خودتان را غیرقابل تعویض و ضروری خواهید ساخت».
استراوس زلنیک، رئیس و مدیرعامل شرکت بازیهای ویدئویی Take-Two که مجموعههای محبوب GTA و Red Dead را تولید میکند، با این ایده که هوش مصنوعی مشاغل انسانی را تسخیر خواهد کرد مخالف است. او استدلال میکند که هوش مصنوعی نمیتواند این کار را انجام دهد زیرا نمیتواند واقعا خلاق باشد. او در سخنرانی سال ۲۰۲۵ گفت: «هوش مصنوعی... ترکیبی از مجموعهدادههای بزرگ است.... و طبق تعریف، یک مجموعهداده چیست؟ نگاه به گذشته. طبق تعریف، خلاقیت چیست؟ نگاه به آینده. و تا نقطهای که هوش مصنوعی نگاه به آینده به نظر میرسد، چیست؟ یک مدل پیشبینیکننده.»
تاد هاوارد، مدیرعامل استودیوی بازیسازی Bethesda، سازندگان مجموعههای «الدر اسکرولز» و «فالاوت»، موافق است که هوش مصنوعی میتواند مفید باشد، اما نمیتواند جایگزین انسانها شود. هاوارد به مجله آنلاین یورومگیمر گفت: «من هوش مصنوعی را یک ابزار میدانم. در درجه اول، نیت خلاقانه از آنِ هنرمندان انسانی است. به این خاطر فکر میکنم باید به آن به چشم ابزاری نگاه کنیم که شاید بتواند به ما کمک کند برخی از تکرارها و فرایندهای طراحی را که خودمان انجام میدهیم، سریعتر طی کنیم. با این حال، میخواهیم از جنبه هنری کار محافظت کنیم. همان نیت انسان است که محصولات ما را خاص میکند.»
محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی چنان شهرت منفیای در حوزه بازیهای ویدئویی به دست آورده است که توسعهدهندگان مراقب هستند از تبلیغ اینکه از برنامههای هوش مصنوعی استفاده میکنند خودداری کنند. آنها میترسند در صورت انجام این کار با واکنش منفی مصرفکنندگان و سایر پیامدهای منفی بالقوه مواجه شوند. شرکت Take-Two در سال ۲۰۲۵ به سهامداران هشدار داد: «هرگونه ادغام فناوریهای هوش مصنوعی در محصولات یا خدمات ما ممکن است منجر به نظارت جدید یا تشدیدشده دولتی یا تنظیمی، دعاوی حقوقی، خطرات محرمانگی یا امنیت، نگرانیهای اخلاقی، ادراک منفی کاربران نسبت به اتوماسیون و هوش مصنوعی، یا سایر پیچیدگیهایی شود که میتواند بر کسبوکار، اعتبار یا نتایج مالی ما تاثیر نامطلوب بگذارد.»
بازیکنان و توسعهدهندگان به یک اندازه از هوش مصنوعی به عنوان بخشی از مجموعه ابزارهای توسعه بازی استقبال میکنند. در عین حال، آنها درک میکنند که هوش مصنوعی نمیتواند جایگزین عامل انسانی شود که بازیها را خاص میکند.
قوانین پیشنهادی ایالتی و فدرال مرتبط با هوش مصنوعی
قانونگذاران در هر ۵۰ایالت آمریکا در سال۲۰۲۵ طرحهای قانونی را برای تنظیم مقررات هوش مصنوعی معرفی کردند. در مجموع، تخمین زده میشود که هزار طرح قانونی برای تنظیم مقررات هوش مصنوعی پیشنهاد شده است. بیشتر آنها به دنبال جلوگیری از آسیبهای فرضی هوش مصنوعی هستند و واکنشی به حوادث واقعی آسیبرسان نیستند.
برای نمونه، جرد پولیس، فرماندار دموکرات کلرادو، «قانون هوش مصنوعی کلرادو» را در مه۲۰۲۴ امضا کرد. این قانون به دنبال ممنوعیت استفاده از برنامههای الگوریتمی بود که میتوانست منجر به تبعیض در استخدام، مسکن، مراقبتهای بهداشتی و خدمات مالی شود. این قانون در آوریل۲۰۲۶ توسط دادگاه فدرال رد شد. ماه بعد، پولیس قانون جایگزین و تعدیلشدهای را امضا کرد که میگفت شرکتها باید استفاده از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی را در هر اقدامی که شامل استخدام، اخراج، ارائه اعتبار، مسکن، بیمه یا مراقبتهای بهداشتی میشود افشا کنند و امکان بررسی انسانی آن تصمیمات را فراهم آورند. اجرای آن صرفا بر عهده ایالت خواهد بود.
در همین حال، ران دسانتیس، فرماندار جمهوریخواه فلوریدا، «منشور حقوق شهروندی مربوط به هوش مصنوعی» را پیشنهاد داده است که ممنوعیتهای مربوط به دیپفیکها (جعل عمیق) را تشدید میکند، شرکتهای بیمه را از استفاده از هوش مصنوعی برای پردازش ادعاها ممنوع میسازد و به همین ترتیب ارائه دهندگان خدمات بهداشتی را از استفاده از هوش مصنوعی برای رواندرمانی سلامت روان، در میان سایر مفاد، منع میکند. این طرح قانونی پیشنهادی، یعنی منشور حقوق هوش مصنوعی، در مارس ۲۰۲۶ در مجلس ایالتی رای نیاورد و شکست خورد.
کتی هوکول، فرماندار دموکرات نیویورک، در دسامبر ۲۰۲۵ قانونی را امضا کرد که توسعهدهندگان هوش مصنوعی را موظف میسازد اطلاعات مربوط به پروتکلهای ایمنی خود را منتشر کرده و «حوادث» را به هیات نظارت ایالتی گزارش دهند. هوکول همچنین لایحهای را برای الزام به افشای استفاده از هوش مصنوعی در رسانههای عمومی، بهویژه در رابطه با تبلیغات انتخاباتی پیشنهاد کرده است.
در کنگره ایالات متحده، سناتور مارشا بلکبرن (جمهوریخواه از تنسی) قانون موسوم به TRUMP AMERICA AI را پیشنهاد کرده است. قانون پیشنهادی بلکبرن عمدتا برای جلوگیری از سناریوهای بعید بدترین حالت در نظر گرفته شده است. این قانون در میان سایر ویژگیها، توسعهدهندگان هوش مصنوعی را موظف میسازد پروتکلهایی برای «مدیریت و کاهش» خطرات فاجعهبار ایجاد کنند. کمیسیون فدرال تجارت (FTC) این قانون پیشنهادی را که هنوز از سنا خارج نشده است، اجرا خواهد کرد.
رئیسجمهور ترامپ موضعی با احتیاط اما خوشبینانه نسبت به هوش مصنوعی اتخاذ کرده است. او در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۵ یک فرمان اجرایی را امضا کرد که به دنبال اثبات اولویت فدرال بر چنین مقررات ایالتی بود. در این فرمان آمده بود که هرگونه سیاست هوش مصنوعی که محدودکنندهتر از قوانین فدرال باشد، میتواند منجر به ضبط و عدم پرداخت بودجههای دولتی شود. دولت همچنین فعالانه در ایالتها لابی کرده است تا مقرراتی را بر هوش مصنوعی تحمیل نکنند، با این استدلال که این امر باید در انحصار و اختیار فدرال باشد.
کاخ سفید در مارس۲۰۲۶ یک «چارچوب سیاست ملی برای هوش مصنوعی» منتشر کرد که حفاظت از کودکان و جوامع را دو اولویت اصلی خود قرار داد. این چارچوب همچنین خواستار حمایت از آزادی بیان، حقوق مالکیت معنوی و کارگران شد و در عین حال تضمین کرد که ایالات متحده در این زمینه تسلط داشته باشد. همچنین مجددا تاکید کرد که سیاستهای دولت فدرال باید بر سیاستهای ایالتی ارجحیت داشته باشند.
طبق گزارشها، کاخ سفید همچنین در حال بررسی الزام شرکتهای فناوری به ارائه برنامههای هوش مصنوعی خود جهت ارزیابی و بررسی دولتی به دلایل امنیت ملی است.
اصلیترین نگرانی اعلامشده دولت در مورد هوش مصنوعی، ماهیت استراتژیک دارد. دولت میترسد که مقررات ایالتی، توسعه هوش مصنوعی را محدود کند و به چین در توسعه و بهکارگیری این فناوری برتری بدهد. در فرمان اجرایی آمده است: «ما همچنان در نخستین روزهای این انقلاب فناورانه هستیم و برای برتری در آن در رقابت با متخاصمان به سر میبریم.» این دلالت بر آن دارد که دولت فدرال، سیاست هوش مصنوعی را یک مساله کلیدی امنیت ملی میداند. شایان ذکر است که ترامپ از امنیت ملی به عنوان منطق بسیاری از سیاستهای خود از جمله محدودیتهای مهاجرتی، تعرفهها و پیشنهاد خرید گرینلند یاد کرده است.
به طور خلاصه، دولت ترامپ میخواهد بتواند تعیین کند چه کسی برنده مسابقه توسعه هوش مصنوعی میشود. ترامپ همچنین دو فرمان اجرایی را امضا کرد که هدف آنها تسریع در توسعه زیرساختهای مرتبط با هوش مصنوعی است. این فرمانها هدفشان کاهش موانع مقرراتی، از جمله بررسیهای زیستمحیطی و ارائه یارانههای فدرال برای توسعه زیرساختها است. این فرمانها آنچه را که اساسا یک سیاست صنعتی برای هوش مصنوعی است پیشنهاد میکنند؛ یک «چارچوب ملی که به دقت تنظیم شده» که هدف آن مسلط ساختن ایالات متحده در این زمینه است. آن چارچوب همچنین «تضمین میکند که از کودکان محافظت شود، از سانسور جلوگیری شود، کپیرایت رعایت شود و از جوامع محافظت گردد.» در مجموع ۵۰۰میلیون دلار بودجه برای این منظور اختصاص یافته است.
بهترین مسیر پیش رو
وقتی صحبت از تنظیم سیاستهای فدرال برای فناوریهای جدید میشود، به سختی میتوان شوخی و کنایهای بهتر از آن طنز معروف رئیسجمهور رونالد ریگان به بروکراتها را اشاره کرد که میگفت: «صرفا دست به کاری نزنید! همانجا بایستید!» واقعیت این است که قانونگذاران منتخب و تنظیمکنندگان مقررات فدرال معمولا درک مبهم و ناچیزی از فناوریهای نوظهور دارند و آنها مطمئنا هیچ ایده بهتری نسبت به دیگران، چه رسد به دانشمندان، درباره نحوه هدایت توسعه آن ندارند. خود دانشمندان نیز مکررا در پیشبینی اینکه فناوری به کجا خواهد رفت و چه تاثیراتی خواهد داشت دستوپا میزنند. انتظار داشتن از قانونگذاران یا ناظران مقررات که از دانشمندان جلوتر باشند، حماقت است. حتی سیاستهای پیشنهادی توسط مقامات مطلع نیز احتمالا تا زمان اجرا، منقضی و بلااستفاده خواهند شد.
موسسهCompetitive Enterprise Institute از توقف موقت مقررات در سطح ایالتی حمایت کرده است؛ توقفی «به اندازه کافی طولانی تا قانونگذاران این موضوع را مطالعه کرده و به راه حلی دست یابند که قوانینی برای تجارت بینایالتی ارائه دهد که از مصرفکنندگان محافظت کرده و توانایی آمریکا را برای نوآوری حفظ کند.» رویکردی به همین اندازه محتاطانه برای مقررات فدرال، بهویژه در مورد تاثیر احتمالی هوش مصنوعی بر شغلها توصیه میشود. اینکه هوش مصنوعی بر اشتغال تاثیر خواهد گذاشت، تنها موضوع مورد یقینی است که میدانیم. به آسیبها باید به محض بروز و تنها در جایی که ارتباط با هوش مصنوعی غیرقابل انکار است رسیدگی شود. ابتدا باید به قوانین موجود استناد شود و قوانین ویژه هوش مصنوعی تنها در صورتی پیگیری شوند که ناکافی بودن چارچوبهای مقرراتی موجود به اثبات برسد.
هوش مصنوعی هنوز یک فناوری در حال توسعه است، فناوریای که موضوع سوءتفاهمهای زیادی درباره چیستی آن و کاری که انجام خواهد داد قرار دارد. هوش مصنوعی واقعا ممکن است ثابت کند که یک فناوری تحولآفرین است که رفاه ایجاد کرده و کار را متحول میسازد. بدون شک در این مسیر اشتباهاتی رخ خواهد داد، برخی سرمایهگذاران متضرر خواهند شد و برخی صنایع دچار اختلال خواهند گشت. اما این راه و روشِ همه نوآوریهای فناورانه بوده است. بهتر است اجازه دهیم صنعت خصوصی مسیر خود را از میان این مسائل پیدا کند. بگذارید کارآفرینان ریسکهای خودشان را بدون دلارهای مالیاتدهندگان بپذیرند. بگذارید نوآوران کار خود را بدون نگاه ترسان به پشت سر برای دیدن تنظیمکنندگان مقررات انجام دهند و بگذارید منافع آن به همان ترتیبی که آشکار میشوند، پدیدار گردند.
* اقتصاددان بازار کار