بازار آریا - دنیای اقتصاد : گزارش سیاستی مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران با عنوان «پیشنهادهایی برای کاهش اختلافنظر حول طرح رایگانسازی حملونقل عمومی در شهر تهران» به بررسی ابعاد مختلف این سیاست و ارائه راهکارهایی برای کاهش اختلافنظرها، افزایش اثربخشی و ارتقای امکان اجرای پایدار آن پرداخته است.
پیرو انتشار گزارش خبری «روزنامه دنیای اقتصاد« مورخ 1405.03.20 آن با عنوان «مصائب پنهان متروی رایگان» و مطالب مرتبط با آن که با استناد به گزارش سیاستی مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران با عنوان «پیشنهادهایی برای کاهش اختلافنظر حول طرح رایگانسازی حملونقل عمومی در شهر تهران» تنظیم شده است، مقتضی است براساس قانون مطبوعات و به منظور روشن شدن اذهان عمومی متن ذیل عینا در همان صفحه به چاپ برسد. گزارش یادشده در چارچوب ماموریتهای تخصصی مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران و با هدف ارزیابی پیشنگرانه یک سیاست عمومی تهیه شده است. هدف اصلی این گزارش نه مخالفت با سیاست رایگانسازی حملونقل عمومی و نه نقد تصمیم مدیریت شهری، بلکه بررسی ابعاد مختلف این سیاست و ارائه راهکارهایی برای کاهش اختلافنظرها، افزایش اثربخشی و ارتقای امکان اجرای پایدار آن بوده است.
در همین راستا، گزارش مرکز مطالعات به صراحت تاکید میکند که اقدام شهرداری تهران در رایگانسازی موقت حملونقل عمومی در دوران جنگ و پساجنگ اخیر، اقدامی حمایتی، مسوولانه و متناسب با شرایط بحرانی کشور بوده است. در شرایطی که جنگ و پیامدهای آن موجب افزایش هزینههای زندگی شهری و تشدید فشارهای اقتصادی بر خانوارها شده بود، مدیریت شهری تهران تلاش کرد با کاهش بخشی از هزینههای روزمره شهروندان از جمله هزینه جابهجایی و استفاده از مترو و اتوبوس، سطح تابآوری اجتماعی شهروندان را در شرایط دشوار بحران افزایش دهد. این رویکرد در زمره سیاستهای حمایتی مدیریت بحران محسوب میشود و از همین منظر در گزارش مرکز مطالعات نیز مورد تایید قرار گرفته است.
در واقع برخلاف برخی تجربههای بینالمللی که در شرایط بحران، جنگ یا رکود اقتصادی شاهد انتقال هزینهها به شهروندان و کاهش سطح حمایتهای عمومی بودهاند، مدیریت شهری تهران کوشید بخشی از فشارهای اقتصادی ناشی از شرایط جنگی را از دوش شهروندان بردارد. از این رو، گزارش سیاستی مرکز مطالعات در مقام بررسی شیوههای بهینه تداوم و نهادینهسازی آن در شرایط عادی و بلندمدت تدوین شده است. با وجود این، نحوه بازتاب گزارش در روزنامه دنیای اقتصاد در موارد متعددی موجب تغییر جهتگیری و برداشت از محتوای اصلی پژوهش شده است.
نخست آنکه گزارش مرکز مطالعات که با عنوان «پیشنهادهایی برای کاهش اختلافنظر حول طرح رایگانسازی حملونقل عمومی در شهر تهران» منتشر شده، در گزارش روزنامه با تفسیر «۱۲ عیب بزرگ رایگان شدن مترو» معرفی شده است. این در حالی است که هدف گزارش نه فهرست کردن عیوب، بلکه بررسی همزمان مزایا، مخاطرات و راهکارهای اجرایی بوده است. تغییر چارچوب گزارش از «کاهش اختلافنظر» به «۱۲ عیب بزرگ» عملا ماهیت پژوهش را از یک ارزیابی سیاستی متوازن به یک گزارش تخریبی تغییر میدهد.
دوم آنکه درحالیکه بخش مهمی از گزارش به آثار مثبت سیاست رایگانسازی در دوره جنگ و نقش آن در حمایت از شهروندان، کاهش فشارهای اقتصادی و ارتقای تابآوری اجتماعی اختصاص یافته است، این بخشها در بازتاب رسانهای تقریبا نادیده گرفته شده و تنها مخاطرات احتمالی اجرای بلندمدت طرح برجسته شدهاند. لذا حذف این بخش از زمینه تحلیلی گزارش، موجب تغییر در برداشت مخاطب از نتیجهگیری پژوهش و ایجاد نگاه منفی به کل طرح میشود.
سوم آنکه در بخشی از گزارش روزنامه آمده است: «فشار شهرداری تهران برای تصویب طرحی با قید فوریت برای رایگان شدن مترو بدون در نظر گرفتن جوانب آن و ایجاد سازوکار مشخص قطعا نقاط قوت این پیشنهاد را نیز منتفی کرده و در واقع به هدررفت طرح میانجامد.» این گزاره نه در متن گزارش مرکز مطالعات وجود دارد و نه نتیجهگیری نویسندگان پژوهش است. این عبارت تحلیل و قضاوت مستقل رسانه محسوب میشود، اما نحوه قرارگیری آن در متن خبر به گونهای است که میتواند به اشتباه به عنوان جمعبندی یا موضع پژوهش تلقی شود.
چهارم آنکه تیتر اصلی گزارش با عنوان «مصائب پنهان متروی رایگان» و همچنین تیترهای فرعی نظیر «هشدار به مدیریت شهری تهران درباره خطای تشخیص» یا «۱۲ عیب بزرگ رایگان شدن مترو»، مخاطرات مطرحشده در گزارش را به عنوان نتایج قطعی و اثباتشده معرفی میکند؛ حال آنکه در متن پژوهش این موارد به عنوان مخاطرات احتمالی، مشروط و وابسته به نحوه طراحی و اجرای سیاست مطرح شدهاند و در ادامه برای رفع آنها نیز راهکارهای مشخص ارائه شده است.
پنجم آنکه بخش قابلتوجهی از گزارش مرکز مطالعات به ارائه سه بسته سیاستی مشخص برای اصلاح، هدفمندسازی و ارتقای کارآمدی طرح اختصاص یافته است؛ با این حال در بازتاب رسانهای، تمرکز اصلی بر فهرست مخاطرات و چالشها قرار گرفته و بخش راهکارها و پیشنهادهای اجرایی در حاشیه قرار گرفته است. این در حالی است که هدف اصلی گزارش، ارائه راهحل بوده است نه صرفا بیان مشکلات.
ششم آنکه نتیجهگیری کلی گزارش مرکز مطالعات بر اصلاح، بازطراحی و هوشمندسازی سیاست حملونقل عمومی رایگان استوار است، اما تیترها و چارچوب کلی گزارش روزنامه به گونهای تنظیم شده که برای مخاطب این برداشت را ایجاد میکند که نتیجه پژوهش، مخالفت با اصل سیاست یا اثبات ناکارآمدی آن بوده است؛ برداشتی که با روح حاکم بر پژوهش، ساختار گزارش و پیشنهادهای نهایی آن انطباق ندارد.
مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران همواره از نقدهای کارشناسی، گفتوگوی علمی و تضارب آرا در حوزه سیاستگذاری شهری استقبال میکند؛ اما در عین حال انتظار دارد نتایج پژوهشهای تخصصی این مرکز به صورت کامل، دقیق و منطبق با محتوای واقعی آنها بازتاب یابد و میان تحلیلهای تحریریه رسانهها و یافتههای رسمی پژوهشهای منتشرشده مرزبندی روشنی وجود داشته باشد. بر این اساس، انتظار میرود آن روزنامه محترم در راستای رعایت اصول حرفهای روزنامهنگاری، امانتداری علمی و حق دسترسی مخاطبان به اطلاعات دقیق، نسبت به انتشار این جوابیه در همان سطح و جایگاه انتشار گزارش مذکور اقدام کند.